อนุสาวรีย์ของไทย แน่นอนว่าเกิดขึ้นมามากมายเต็มไปหมดในช่วงหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองซึ่งอาจมองว่าเป็นหนึ่งในนโยบายของรัฐก็ย่อมได้ อนุสาวรีย์หลายแห่งที่เกิดขึ้นก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง หลายคนอาจจะทราบกันว่าส่วนใหญ่ก็เป็นงานของอาจารย์ศิลป์ พีระศรี ในขณะที่ช่วงหลังก็มีงานของลูกศิษย์ขึ้นมาหลายงาน
ลูกศิษย์ในแผนกปั้นของอาจารย์ศิลป์ก็มีอยู่หลายคน แต่ถ้าให้เอ่ยชื่อของช่างปั้นสตรีที่ฝากงานอนุสาวรีย์ต่าง ๆ เอาไว้ในประเทศไทยมากมาย ชื่อของคุณ “ไข่มุกด์ ชูโต” ก็คงจะเป็นอีกหนึ่งชื่อที่ใครหลายคนนึกถึงกัน
.
❖ไข่มุกด์
.
คุณไข่มุกด์เป็นบุตรีของพระมัญชุวาที (โชติ ชูโต) อดีตอธิบดีกรมการเมือง กระทรวงการต่างประเทศ และนางมัญชุวาที (แอ๊ว ชูโต) ผู้เป็นนางข้าหลวงในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ครอบครัวของคุณไข่มุกด์ แม้ว่าจะสืบเชื้อสายมาจากตระกูลเก่าแก่ แต่กระนั้นก็ไม่ได้เข้มงวดหรือกดดันในเรื่องความต้องการของคุณไข่มุกด์แต่อย่างใด ความชื่นชอบในเรื่องศิลปะเองก็ได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มที่จากครอบครัว
.
คุณไข่มุกด์คุ้นเคยกับงานวาดเขียนมาตั้งแต่เด็ก ด้วยพระมัญชุวาทีเองก็มีความสามารถด้านการออกแบบโดยส่วนตัว โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับการออกแบบเรือต่าง ๆ ซึ่งก็ส่งอิทธิพลทางด้านความชอบและความคุ้นเคยกับการเขียนแบบทั้งทางช่างและทางศิลปะมาตั้งแต่ต้น และฉายแววให้เห็นตั้งแต่สมัยเรียน และนั่นเองก็ได้ชักนำให้คุณไข่มุกด์เข้าสู่รั้วคณะจิตรกรรมและประติมากรรม มหาวิทยาลัยศิลปากร
.
ตัวของคุณไข่มุกด์สนใจอยากเรียนวิชาประติมากรรมเป็นอย่างมาก แม้ว่าในช่วงเวลาดังกล่าวนั้นวิชาประติมากรรมเป็นงานหนักที่ใช้แรงมาก คนที่เรียนประติมากรรมส่วนใหญ่ก็เป็นผู้ชาย และมีฐานะทางบ้านไม่ดี ในขณะที่วิชาทางจิตรกรรมเป็นที่สนใจในหมู่ผู้ที่มีฐานะทางบ้านดีมากกว่าเพราะไม่เหนื่อยเท่า คุณไข่มุกด์นับว่าเป็นผู้ที่อยู่ขั้วตรงข้ามกับภาพจำของนักศึกษาวิชาประติมากรรมในยุคแรกเริ่มของมหาวิทยาลัยศิลปากรเป็นอย่างมาก
.
❖ สตรีผู้อยู่เบื้องหลังอนุสาวรีย์
ด้วยการชี้นำของอาจารย์ศิลป์ พีระศรี คุณไข่มุกด์ได้เรียนวิชาประติมากรรมอย่างจริงจังและได้รับการยกย่องในฐานะประติมากรหญิงคนแรกของไทย
คุณไข่มุกด์เริ่มงานเป็นเจ้าหน้าที่ขององค์การบริหารวิเทศกิจแห่งสหรัฐอเมริกา (USOM) ในประเทศไทย พร้อมกับรับงานปั้นเป็นอาชีพอิสระควบคู่กันไป ก่อนย้ายออกไปทำงานเป็นหัวหน้าแผนกศิลปะที่บริษัทเกสเต็ตเนอร์ และลาออกมาเป็นศิลปินอิสระเต็มเวลา ก่อนที่ต่อมาจะเข้าถวายงานต่อสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
นอกเหนือจากงานราชสำนักแล้ว คุณไข่มุกด์ก็ยังได้รับการจ้างวานจากหน่วยงาน และสถาบันต่าง ๆ ในการทำอนุสาวรีย์ด้วยเช่นเดียวกัน ทำให้เกิดอนุสาวรีย์สำคัญในยุคหลังขึ้นมาอีกหลายแห่ง เช่น พระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระสุริโยทัยที่ทุ่งมะขามหย่อง พระบรมราชานุสาวรีย์สองรัชกาล ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ไปจนถึงพระบรมราชานุสาวรีย์สามกษัตริย์ ที่ข่วงสามกษัตริย์ จังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น
.
❖ ประติมากรหญิงผู้ทำงานตราบจนวาระสุดท้าย
คุณไข่มุกด์ ใช้ชีวิตอยู่กับงานประติมากรรมที่รักอยู่เรื่อยมาตราบจนวาระสุดท้ายของชีวิต โดยในวันที่ 19 กันยายน ปี 2539 หลังจากที่ตรวจดูงานหล่อพระพุทธรูปสำหรับถวายสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ก็เกิดอาการหัวใจหยุดเต้นกะทันหัน ซึ่งก็ได้รับการปฐมพยาบาลและเข้ารับการรักษาอยู่เพียงเดือนกว่า คุณไข่มุกด์ก็ถึงแก่กรรมด้วยอาการแทรกซ้อนอย่างภาวะปอดบวมและระบบหายใจล้มเหลว ในวันที่ 31 ตุลาคม ปีเดียวกันนั้นเอง
ตลอดระยะเวลาประมาณ 30 ปีในฐานะประติมากร คุณไข่มุกด์ได้สร้างสรรค์ผลงานประติมากรรมไว้เป็นจำนวนมาก เป็นอีกหนึ่งศิลปินหญิงที่ได้รับการยอมรับในวงกว้าง และก้าวข้ามข้อจำกัดและมุมมองทางเพศของผู้คนที่มองว่างานประติมากรรมไม่เหมาะกับศิลปินหญิงไปได้ ซึ่งเป็นการพิสูจน์ให้เห็นว่าความสามารถของศิลปินไม่ได้อยู่ที่เพศ แต่อยู่ที่ความรู้ ความมุ่งมั่น และความสร้างสรรค์ในการสร้างผลงานขึ้นมาต่างหาก ซึ่งประจักษ์พยานของข้อพิสูจน์ดังกล่าวก็ยังคงยืนยงอยู่ในสถานที่ต่าง ๆ มาจนถึงปัจจุบัน…
.
เรียบเรียงโดยสุดโปรด by Bangkok Bank
