ชื่อของ “วัดราชประดิษฐ์” หลาย ๆ คนอาจจะคุ้นเคยและแวะเวียนเข้าไปบ่อย ๆ ด้วยเป็นวัดเล็ก ๆ ข้างพระราชวังสราญรมย์ ที่มีงานหน้าต่างประดับมุกสกุลช่างนางาซากิที่โด่งดัง ตลอดจนเป็นวัดหินอ่อนแห่งแรกที่มาก่อนวัดเบญจมบพิตร แต่หลาย ๆ คนที่เดินไม่ทั่วก็อาจจะไม่รู้ว่าที่ด้านหลังพระอุโบสถระหว่างเจดีย์องค์ใหญ่ จะมีประติมากรรมเล็ก ๆ ที่ระลึกถึง “สมเด็จพระสังฆราช สา ปุสฺสเทโว” ประดิษฐานอยู่ด้วย
.
พระรูปหล่อเจ้าพระคุณสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทว) สมเด็จพระสังฆราชนี้ ไม่ได้เป็นของใหม่ที่เพิ่งหล่อแล้วมาประดิษฐานเอาไว้แต่อย่างใด แต่เป็นงานหล่อที่เกิดขึ้นตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยสมเด็จพระสังฆราช สา ได้ชื่อว่าเป็นพระสังฆราชคู่พระทัยในรัชกาลที่ 5 ซึ่งหลังจากที่สมเด็จพระสังฆราช สา สิ้นพระชนม์ ล้นเกล้ารัชกาลที่ 5 ก็ไม่ได้แต่งตั้งพระสังฆราชขึ้นใหม่เลยนานถึง 11 ปี ด้วยกัน
.
พระรูปหล่อนี้ มีประวัติว่าเป็นงานหล่อที่มีการปั้นประติมากรรมต้นแบบโดยนาย ร.เวนิง ช่างชาวสวิตเซอร์แลนด์ ก่อนที่จะส่งประติมากรรมต้นแบบไปหล่อที่ยุโรป ทำให้นับได้ว่าเป็นรูปหล่อของพระสงฆ์ด้วยวิธีการแบบตะวันตกรูปแรกของสยามด้วย โดยปั้นในท่านั่งขัดสมาธิราบ พระหัตถ์ทั้งสองประคองใบลานในลักษณะของการแสดงธรรม
.
อย่างไรก็ดี กว่าที่จะหล่อสำเร็จและเดินทางกลับมาถึงสยามก็เข้าสู่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้ว ก่อนที่จะอัญเชิญมาประดิษฐานที่ซุ้มคูหาฐานปาสาณเจดีย์ด้านทิศเหนือ พร้อม ๆ กับบรรจุผอบพระอัฐิ พระสุพรรณบัฏจารึกพระนาม และดวงพระชาตาไว้ในพระรูปหล่อนี้ด้วย
.
ในปัจจุบันนี้ ที่พระรูปหล่อก็ยังคงมีคนแวะเวียนเข้ามาไหว้บ้างอย่างไม่ขาดสายดังที่ปรากฏให้เห็นในปัจจุบัน สะท้อนให้เห็นสถานะของประติมากรรมที่เป็นอนุสรณ์หรืออนุสาวรีย์นี้ที่ยังคงเป็นที่ศรัทธาของใครหลายคน
.
เรียบเรียงโดยสุดโปรด by Bangkok Bank
