วันที่ 4 ตุลาคม ในวงการภาพยนตร์ไทยได้มีการยกให้เป็นวันอนุรักษ์ภาพยนตร์ไทย เพื่อรำลึกถึงแนวคิดของคณะอนุกรรมการด้านการสื่อสารมวลชนฯ ที่มีมติเสนอให้หอสมุดแห่งชาติเปิดแผนกเก็บรักษาฟิล์มภาพยนตร์ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมของชาติเพื่อให้ยุวชนรุ่นหลังได้เข้าศึกษาค้นคว้า
.
หากพูดถึง “ภาพยนตร์เรื่องแรกของไทย” ถ้าเป็นความรู้ทั่วไปเราอาจจะเข้าใจว่า “นางสาวสุวรรณ” เป็นภาพยนตร์เรื่องแรก แต่อย่างไรก็ดี ในอีกกระแสหนึ่งก็มองว่า “โชคสองชั้น” สิที่เป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรก อ้าว…แล้วความเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกควรวัดจากอะไรกันล่ะ?
.
แม้ว่าภาพยนตร์จะเข้าสู่สยามมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แต่ก็ยังคงเป็นหนังทำมือสั้น ๆ ไปจนถึงบันทึกภาพพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์ไทย แต่กว่าที่จะมีหนังเป็นภาพยนตร์เรื่องยาวเรื่องแรกที่เกี่ยวข้องกับไทยและถ่ายทำที่ไทยและมีนักแสดงชาวไทยจริง ๆ ก็เข้ามาในสมัยรัชกาลที่ 6 ผ่านเรื่องนางสาวสุวรรณ
.
นางสาวสุวรรณ เกิดขึ้นหลังจากที่ผู้กำกับภาพยนตร์ “เฮนรี่ แมกเร” ได้หาสถานที่ที่แปลกตาสำหรับถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องใหม่ ๆ พอได้เดินทางมาถึงสยามก็มีความประสงค์ที่จะถ่ายทำหนังเกี่ยวกับประเทศนี้ โดยได้ทำการเฟ้นหานักแสดงชาวไทย ซึ่งในท้ายที่สุดก็ได้คนจากกรมมหรสพหลวงมาแสดงให้โดยมี “ขุนรามภรตศาสตร์” และ “เสงี่ยม นาวีเสถียร” เป็นพระเอกนางเอกคู่แรก
.
ความเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกของนางสาวสุวรรณอยู่ที่การถ่ายทำในไทยและใช้นักแสดงไทยเป็นหลัก แต่เรื่องการสร้างเป็นของทางอเมริกาแทน กลับกันถ้าพูดถึงภาพยนตร์เรื่องแรกที่เป็นไทยแท้ทุกกระบวนการ ก็ต้องเป็นเรื่องโชคสองชั้น ผลงานกำกับของขุนอนุรักษ์รัถการ (เปล่ง สุขวิริยะ)
.
แนวคิดการถ่ายทำภาพยนตร์ไทยแท้เรื่องแรกเกิดขึ้นหลังจากนางสาวสุวรรณ ซึ่งในช่วงแรกก็มีการแข่งกันพยายามเป็นหนังไทยเรื่องแรก โดยมีอยู่ 2 เรื่องที่แข่งกันมาอย่างดุเดือด ก็คือ “โชคสองชั้น” และ “ไม่คิดเลย” เรื่องหลังนี้มีความน่าสนใจเพราะคนที่มาถ่ายทำและแสดงส่วนใหญ่เป็นข้าราชการที่ถูกดุลออกหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ในสมัยรัชกาลที่ 7 แต่ด้วยปัจจัยหลายอย่างทำให้เรื่องไม่คิดเลยที่ถึงแม้จะสร้างก่อน แต่กลับเสร็จล่าช้ากว่าโชคสองชั้นเป็นเดือน ทำให้โชคสองชั้นกลายเป็นภาพยนตร์เรื่องยาวสัญชาติไทยแท้เรื่องแรกนั่นเอง
.
โชคสองชั้นประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากในช่วงเวลาดังกล่าว ได้รับความนิยมสูงแซงหน้านางสาวสุวรรณ ตลอดจนทำให้เศรษฐกิจภาพยนตร์และธุรกิจเคียงข้างโรงภาพยนตร์เจริญตามไปด้วย
.
ทั้งนางสาวสุวรรณและโชคสองชั้นต่างสามารถเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกของไทยได้ทั้งคู่ แต่ก็ขึ้นอยู่กับว่าเรามองในมุมไหน ถ้าเรามองเพียงนักแสดงกับสถานที่ถ่ายทำ เราก็คงจะบอกว่านางสาวสุวรรณเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรก แต่ถ้าเรามองที่กระบวนการผลิตโดยคนไทยทั้งแต่ต้นจนจบ เราก็ต้องบอกว่าโชคสองชั้นเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรก
.
ดังนั้น คำถามว่า “ภาพยนตร์เรื่องแรกของไทยคือเรื่องไหน” อาจไม่มีคำตอบเดียวที่ตายตัวอย่างที่คิด เพราะว่ามันมีการจำกัดความอีกหลายอย่างในความเป็ภาพยนตร์นั้น ๆ นางสาวสุวรรณกับโชคสองชั้นเป็นตัวอย่างของภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกที่เป็นเรื่องยาว ในขณะเดียวกันถ้ามองในมุมของภาพยนตร์ในแง่อื่น ๆ ก็อาจจะมีที่เก่ากว่านี้ก็เป็นไปได้เหมือนกัน…
.
เรียบเรียงโดยสุดโปรด by Bangkok Bank
