“ตาบทิศ” คือ องค์ประกอบสำคัญที่ปรากฏใน ชุดโขนบรรดาศักดิ์ 
โดยเฉพาะในส่วนของ พระราชา ท้าว หรือยักษ์ชั้นสูง ที่ต้องการความอลังการและความเป็นมงคลในทุกกระเบียดนิ้วของเครื่องแต่งกาย
.
คำว่า “ตาบทิศ” นั้นมีที่มาและความหมายลึกซึ้ง โดยเป็น ลายกลมคล้ายดวงตา ปักหรือติดบนผืนผ้าทั้ง 4 มุม 
หรือ 4 ทิศขององค์เสื้อหรือผ้านุ่ง สื่อถึง “ดวงตาแห่งทิศทั้งสี่” หรือ “ผู้คุ้มครองทิศ” ซึ่งเป็นแนวคิดเชิงคติความเชื่อแบบอินเดียผสานไทย กล่าวกันว่าตาบทิศนี้เปรียบเสมือน “ดวงเนตรแห่งเทพผู้พิทักษ์ทิศ” ที่จะคอยป้องกันภัย ปกปักษ์รักษาผู้สวมใส่ ให้แคล้วคลาดและเป็นสิริมงคล
.
ในทางศิลปะการแสดง 
ตาบทิศยังช่วยเสริมความ วิจิตร โอ่อ่า ของชุดโขนบรรดาศักดิ์ โดยมักทำจาก ทองปักดิ้นลายละเอียด หรือประดับด้วยเลื่อม แวว หรือพลอยเทียม 
เพื่อสะท้อนแสงให้โดดเด่นเมื่ออยู่บนเวที ตอกย้ำอำนาจและศักดิ์ศรีของตัวละครที่สวมใส่
.
ตาบทิศในตัวละคร “พระราม” พระรามเป็นองค์อวตารของพระนารายณ์ ถือเป็นพระราชาผู้เปี่ยมด้วย ธรรมะ องอาจ สง่างาม และมีเมตตาในชุดโขนของพระราม โดยเฉพาะในฉากที่พระองค์ทรงเครื่องเต็มยศ หรือในฉากพิธี เช่น ขึ้นครองราชย์ จะมีการใช้ “ตาบทิศ” ประดับบนเสื้อหรือผ้านุ่ง เพื่อแสดงถึง ฐานันดรของพระราชา และ พลังเทพอวตาร
.
ตาบทิศของพระราม มักมีขนาดกะทัดรัด งดงาม เรียบหรูแบบ “พระราชาในอุดมคติ” 
มักปักด้วยดิ้นทองละเอียด 
สื่อถึงความสว่าง ปัญญา และการปกครองโดยธรรม ดวงตาทั้งสี่ทิศนั้นยังสื่อถึง การมองเห็นโดยรอบอย่างรอบคอบ ของผู้เป็นพระมหากษัตริย์ที่ต้องทรงปกครองด้วยความยุติธรรม
.
ตาบทิศในตัวละคร “ทศกัณฐ์”
ทศกัณฐ์เป็นกษัตริย์ยักษ์แห่งกรุงลงกา เป็นตัวละครที่มีทั้งพลัง อำนาจ และความโอหังในคราเดียวกัน ในชุดโขนของทศกัณฐ์ โดยเฉพาะ ทศกัณฐ์บรรดาศักดิ์ 
ซึ่งหมายถึงทศกัณฐ์ในร่างกษัตริย์ทรงเครื่องเต็มยศแบบราชา มักตกแต่ง ตาบทิศขนาดใหญ่ โดดเด่น วิจิตรบรรจง ปักด้วยดิ้นทองดิ้นเงิน เลื่อม หรือพลอยเทียมสีเขียว แดง น้ำเงิน เพื่อสะท้อนถึง ความยิ่งใหญ่ทางอำนาจและเวทมนตร์
.
ตาบทิศของทศกัณฐ์ จึงมีลักษณะคล้าย “ดวงเนตรแห่งเทพผู้พิทักษ์” 
แต่ในบริบทของ ยักษ์ผู้ยิ่งใหญ่ ดวงตาเหล่านี้แทบจะสะท้อนถึง ความตื่นรู้ในทุกทิศทาง การมองเห็นสิ่งที่ผู้อื่นมองไม่เห็น รวมถึงการคุ้มครองจากภัยเวทมนตร์ ศัตรู หรือเทพฝ่ายตรงข้าม
.
ในแง่ของความเชื่อ “ตาบทิศ” บนเครื่องทรงของทศกัณฐ์ จึงเป็น สัญลักษณ์แห่งการป้องกันจากพระหัตถ์ของเทพฝ่ายธรรมะเพราะทศกัณฐ์แม้จะทรงฤทธิ์ แต่ก็อยู่ในภาวะที่หวั่นไหวต่อเทพผู้มีธรรม
.
ในด้านความเชื่อและคุณค่า สื่อถึง เทพผู้พิทักษ์ทิศทั้ง 4 เช่น ท้าวธตรฐ, ท้าววิรุฬหก, ท้าววิรูปักษ์, ท้าวกุเวร เป็น เครื่องหมายแห่งบารมี และบ่งบอกถึง ฐานันดรศักดิ์ ของผู้แสดงเชื่อกันว่าเป็น เครื่องคุ้มภัยทางจิตวิญญาณ และนำมาซึ่งความเป็นสิริมงคล
