วันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2544 นับเป็นวันที่วงการดนตรีไทยต้องสูญเสียศิลปินคนสำคัญไปอย่างกะทันหัน เมื่อ “จรัล มโนเพ็ชร” เจ้าของเสียงร้องและบทเพลงคำเมืองที่คนไทยคุ้นหูเสียชีวิตด้วยภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันในวัยเพียง 50 ปี ก่อนการแสดงคอนเสิร์ตครบรอบปีที่ 25 ของโฟล์คซองคำเมืองจะมาถึง
จากวันนั้นถึงวันนี้ เวลาก็ล่วงผ่านมาแล้วกว่า 25 ปี แต่หากพูดถึงเพลงจากภาคเหนือที่ขับร้องด้วยคำเมือง ชื่อของจรัลก็ยังเป็นชื่อแรก ๆ ที่ผู้คนนึกถึง บทเพลงจำนวนไม่น้อยของเขากลายเป็นเพลงอมตะที่ยังคงถูกขับร้องซ้ำ ๆ เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน กลายเป็นอีกหนึ่งชื่อของคนล้านนาที่สลักเอาไว้ในโลกของดนตรีไม่เคยจากไปไหน
.
❖ จรัล มโนเพ็ชร
.
จรัล มโนเพ็ชร เกิดในวันขึ้นปีใหม่ของปี พ.ศ. 2494 ย่านประตูเชียงใหม่ พ่อของเขาเป็นข้าราชการแขวงการทางจังหวัดเชียงใหม่ในขณะที่แม่ของเขาเป็นเจ้าที่สืบเชื้อสายมาจากตระกูล ณ เชียงใหม่อันโด่งดัง
.
ครอบครัวมโนเพ็ชร นับว่าเป็นครอบครัวที่เต็มไปด้วยร่องรอยและกลิ่นอายศิลปิน ด้วยผู้เป็นบิดาเองก็มีความสามารถในด้านศิลปหัตถกรรมท้องถิ่น ทั้งงานเขียนภาพ งานแกะสลัก งานช่างโคมและช่างตุง ไปจนถึงการเล่นดนตรีพื้นเมือง “เสียงซึงสะล้อจ๊อยซอเสียงพิณ” จึงเป็นสิ่งที่เด็กชายจรัลคุ้นเคยและได้เรียนรู้มาตั้งแต่เด็ก ในบ้านที่เป็นเหมือนกับคลังวัฒนธรรมล้านนาขนาดย่อม
.
จรัลเติบโตมาในช่วงเวลาที่วัฒนธรรมดนตรีตะวันตกเริ่มหลั่งไหลเข้ามาในสังคมไทยหลังยุคกึ่งพุทธกาล (พ.ศ.2500) เสียงเพลง และเครื่องดนตรีตะวันตกอย่างกีตาร์จึงเริ่มเข้ามามีอิทธิพลต่อโลกดนตรีของจรัลทีละน้อย และเริ่มจับกีตาร์ร้องเพลงตามงานร้านอาหารหรือสถานที่ต่าง ๆ ควบคู่ไปกับการเรียนวิชาบัญชีในวิทยาลัย
.
❖ จากพนักงานธนาคารถึงราชาโฟล์คซองคำเมือง
.
หลังจากที่จรัล มโนเพ็ชรเรียนจบ ก็เริ่มต้นชีวิตวัยทำงานด้วยการเป็นข้าราชการแขวงการทาง เช่นเดียวกันกับที่พ่อของเขาเคยทำ ก่อนที่จะนำความรู้ด้านบัญชีที่เรียนมาไปใช้ในการทำงานธนาคารที่ ธ.ก.ส. ด้วย แต่ถึงอย่างนั้น ความรักในเสียงดนตรีก็ไม่ได้ลบเลือนไปไหน จรัลยังคงเล่นดนตรีเสริมควบคู่ไปกับงานประจำเพื่อเติมเต็มไฟให้กับความรักในเสียงดนตรีของตน
.
จากเดิมที่เพลงของจรัล เล่นเป็นเพลงแนวตะวันตก ก็เริ่มเข้าสู่ช่วงเวลาที่เพลงดังกล่าวถูกนำมาหลอมรวม ประดิษฐ์ใหม่เข้ากับคำเมืองและสำเนียงดนตรีล้านนา จนเกิดเป็น “โฟล์คซองคำเมือง” ที่หยิบเอาความเป็นวัฒนธรรมของคนเมืองเหนือมาคลุกเคล้าเข้ากับดนตรีตะวันตกที่กำลังเป็นที่นิยม เกิดเป็นผลงานต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น “ฮานี่บ่าเฮ้ย” “พี่สาวครับ” “น้อยไจยา” “ของกิ๋นคนเมือง” เป็นต้น
.
เพลงของจรัล มโนเพ็ชร ไม่ได้เป็นเพลงที่รักษาลักษณะล้านนาในลักษณะของการแช่แข็งวัฒนธรรม แต่เป็นการหยิบมันมาประยุกต์กับสิ่งใหม่ ๆ การหยิบเอาเครื่องดนตรีตะวันตก มาบรรเลงเพลงสำเนียงล้านนาควบคู่กับเนื้อเพลงคำเมือง เป็นสิ่งใหม่ที่ไม่จำเป็นต้องตัดขาดกับของเก่าแต่อย่างใด และเพลงของจรัลก็ได้ทำให้วัฒนธรรมและภาษาที่ครั้งหนึ่งพูดกันเฉพาะในถิ่นเหนือได้ไปสนทนากับผู้ฟังจากหลากหลายพื้นที่หลายวัฒนธรรมด้วย
.
งานของจรัล มโนเพ็ชร เป็นที่รู้จักกว้างขวาง มีพัฒนาการเริ่มมาโดยเฉพาะกับช่วงสิบปีสุดท้ายของชีวิต ได้รับรางวัลประกาศเกียรติคุณต่าง ๆ มากมาย ตลอดจนเป็นครูเพลงที่ทางศูนย์สังคีตศิลป์ของธนาคารกรุงเทพ ได้ชวนให้มาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “จตุรภาค” สร้างเพลงเพื่อถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯในวโรกาส “กาญจนาภิเษก” ด้วยในชื่อเพลง “ฮ่มฟ้าบารมี” ตลอดจนมีส่วนร่วมในงานแสดงช่วงงานฉลองเชียงใหม่ครบ 700 ปี
.
❖ ชายผู้เป็นที่รักของดนตรีล้านนา
.
ย้อนกลับไปเมื่อ 25 ปีก่อน ช่วงต้นปี พ.ศ. 2544 จรัลกำลังเตรียมงานครั้งสำคัญในชีวิต คือคอนเสิร์ต “25 ปี โฟล์คซองคำเมือง จรัล มโนเพ็ชร” ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นที่ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทยในปลายปีดังกล่าว
.
ทว่าน่าเสียดายที่คอนเสิร์ตอันจะเป็นหมุดหมายแห่งการเดินทางเสี้ยวศตวรรษของโฟล์คซองคำเมืองกลับไม่เกิดขึ้นจริง
.
ฉากชีวิตสุดท้ายของจรัล มโนเพ็ชร เกิดขึ้นในช่วงตี 3 ของวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2544 หลังจากที่ประชุมเรื่องคอนเสิร์ตตลอดทั้งวันที่ 2 กันยายน จรัลก็ได้เสียชีวิตอย่างกะทันหันด้วยภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันในจังหวัดลำพูนในขณะที่มีอายุเพียง 50 ปี
.
ข่าวการจากไปของจรัล ได้รับการตีข่าวบนหน้าหนังสือพิมพ์ เป็นที่น่าใจหายของแฟนเพลงทั้งหลาย ในวันที่ 8 กันยายน ผู้คนจำนวนมหาศาลเดินทางมาร่วมส่งเขาเป็นครั้งสุดท้าย ก่อนที่เถ้าถ่านส่วนหนึ่งจะถูกนำไปสู่ดอยหลวงเชียงดาวตามคำสั่งเสียที่จรัลเคยกล่าวเอาไว้กับภรรยาว่า
“ถ้าอ้ายตาย ขอให้เอาเถ้าถ่านขึ้นมาที่นี่ อ้ายอยากอยู่บนนี้ เพื่อจะได้เห็นเทือกเขาที่งดงามของล้านนาทั้งวันทั้งคืน”
.
แม้จรัลจะจากไป แต่งานของเขาก็ไม่ได้ตายจากไปพร้อมกับเขา ในทุก ๆ วันที่ 3 กันยายน บทเพลงของเขาก็ยังคงบรรเลงขับขานตามสถานที่ต่าง ๆ ในเชียงใหม่ที่จัดงานรำลึกถึง “ชายผู้เป็นที่รักของดนตรีล้านนา” ราชาโฟล์คซองคำเมืองผู้นี้สืบมา เกิดอนุสรณ์ต่าง ๆ ที่หลายต่อหลายคนแวะมาเยี่ยมเยือนไม่เสื่อมคลาย…
.
เรียบเรียงโดยเพจสุดโปรด by Bangkok Bank
.
รับชมการแสดงของจรัล มโนเพ็ชรที่ศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพได้ที่คอมเมนต์ด้านล่าง
