ในยุคสมัยก่อนที่บุหรี่สำเร็จรูปยังไม่แพร่หลาย 
ชาวล้านนาทั้งหญิงและชายต่างเลือกใช้ “บุหรี่ขี้โย” 
ที่ทำจาก ใบตองกล้วย ม้วนเองด้วยมือ
.
มวนหนึ่งขนาดเท่าหัวนิ้วมือและยาวเกือบคืบ บุหรี่ขี้โยนี้ ไม่ได้แค่ช่วยให้ร่างกายอบอุ่นในอากาศหนาวเย็น 
แต่ยังเป็นเอกลักษณ์ของการสูบที่ไม่เหมือนใคร!
.
วิธีทำบุหรี่ขี้โยไม่ซับซ้อนนัก เพียงแค่ใช้ใบตองแห้ง รีดให้เรียบแล้วห่อกับยาสูบที่โรยด้วย ขี้โย (เปลือกมะขามบดหยาบ) 
ก่อนจะม้วนให้เป็นแท่งใหญ่ยาว โดยการใช้ยางมะตูม ทาให้ใบตองติดกันอย่างแน่นหนา บางครั้งอาจเรียกว่า “บุหรี่ขี้โย” แต่ชาวล้านนาจะออกเสียงว่า “บูรี” หรือ “บูรีขี้โย” ที่มีรสชาติเป็นเอกลักษณ์แสนหอม 
.
การใช้เตารีดโบราณ ที่ใส่ถ่านแดง ๆ รีดใบตองสดให้แห้งและม้วนเก็บไว้ใช้ได้นาน เป็นอีกหนึ่งกรรมวิธีที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน บุหรี่ขี้โยยังคงมีความน่าสนใจแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย และในปัจจุบันก็ยังมีขายในบางพื้นที่ในเชียงใหม่และตามชนบทในภาคเหนือ
.
สำหรับยาสูบที่ใช้มวน ผู้ปลูกยาสูบในสมัยนั้นจะใช้เขียงซอยยา ซอยใบยาสูบให้เป็นฝอย ๆ ก่อนนำไปตากแดดให้แห้งและม้วนเก็บเอาไว้ 
สูบเองหรือขาย การเลือกใช้ใบยาจากโคนต้น (ยาขื่น), กลางต้น (ยากลาง), หรือ ปลายต้น (ยาจาง) ก็จะทำให้รสชาติของบุหรี่แตกต่างกันไป
.
บุหรี่ขี้โย ไม่ได้แค่เป็นเครื่องมือในการสูบ แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของการต้อนรับแขกในสมัยก่อน พร้อมกับเหมี้ยง และ หมาก ที่นำเสนอตามประเพณีการต้อนรับอันอบอุ่นแบบล้านนา 
ที่แม้เวลาจะผ่านไปก็ยังคงหลงเหลือให้เห็นในชุมชนบางแห่ง
