“ช้าช้าพล่าเนื้อสด ฟุ้งปรากฏรศหื่นหอม
คิดความยามถนอม สนิดเนื้อเจือเสาวคนธ์ฯ”
.
กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นอีกหนึ่งวรรณคดีที่สะท้อนให้เห็นถึงอาหารการกินที่มีมาในยุคสมัยนั้น ซึ่งมีอาหารที่น่าสนใจหลายอย่าง หนึ่งในนั้นก็คือ “พล่าเนื้อสด” ที่ข้อมูลในแม่ครัวหัวป่าก์ชี้ให้เห็นว่าพล่าเนื้อสดที่รัชกาลที่ 2 เสวยนี้ มันเป็นพล่า “เนื้อสมัน”
.
พล่า เป็นอีกหนึ่งวิธีการทำอาหารที่อยู่คู่สังคมไทยมานาน โดยมีลักษณะที่คล้ายกับยำ แต่จะต่างก็ตรงที่พล่าจะใช้เนื้อที่สด หรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ไม่สุกมากเหมือนกับการยำ นิยมใส่ตะไคร้หั่นฝอย ใบสะระแหน่ ใบมะกรูด เข้ามาด้วย
.
ในแม่ครัวหัวป่าก์ มีสูตรพล่าอยู่สูตรหนึ่งที่เขียนระบุว่า พล่าเนื้อสด (พล่าเนื้อสด ตามตำรา สมเด็จพระพันพรรษา) สมเด็จพระพันพรรษาในที่นี้ หมายถึงสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ซึ่งประชาชนในสมัยรัชกาลที่ 5 เรียกพระนามโดยลำลองว่าพระพันวัสสา (พระพันปี) เป็นพระอัครชายาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ด้วยเหตุนี้ทำให้เป็นไปได้ว่าพล่าเนื้อสดในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน ก็คือพล่าสูตรเดียวกันนี้
.
เครื่องปรุงพล่าเนื้อสดสูตรนี้ประกอบไปด้วย เนื้อสมัน พริกชี้ฟ้า เมล็ดแตงโม ใบสะระแหน่ เกลือ มะนาว น้ำส้ม น้ำเคยดี มันหมู ผักชี กระเทียมเจียว โดยจะใช้เป็นเนื้อส่วนสันสด หั่นบาง ๆ แล้วเอามาพล่า ทั้งนี้ในสูตรก็ระบุด้วยว่าบางคนอาจจะไม่ชอบดิบมาก ก็เอาไปย่างให้พอน้ำตกเล็กน้อยแต่เนื้อยังแดง ๆ อยู่แล้วเอามาพล่า
.
นอกจากนี้ ในตอนท้ายของสูตรแม่ครัวหัวป่าก์ก็ยังมีหมายเหตุทิ้งท้ายว่านอกจากเนื้อสมันก็สามารถใช้เนื้อเก้ง เนื้อกวาง หรือเนื้อหมูป่าก็ได้เหมือนกัน หรือถ้าไม่มีจริง ๆ เนื้อวัวก็ใช้ได้
.
พล่าเนื้อสดสูตรนี้ เป็นอีกหนึ่งบันทึกที่เป็นร่องรอยของการบริโภคเนื้อสมันที่ยังคงหลงเหลืออยู่ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งหลักฐานของการมีอยู่ของสมันในธรรมชาติของไทย ก่อนที่จะสูญพันธุ์หายไปจากธรรมชาติในปัจจุบัน…
