หากพูดถึงเครื่องแต่งกายสุดอลังการของสตรีชาวสยามในอดีต “ผ้าทรงสะพัก” 
คือไอเท็มล้ำค่าที่แสดงถึง ฐานันดรศักดิ์ ความสง่างาม และความประณีตในศิลป์ชั้นสูง ของราชสำนักอย่างแท้จริง 
.
ย้อนเวลากลับไปในสมัยกรุงศรีอยุธยา 
การห่มผ้าสะพักถือเป็นธรรมเนียมที่มีหลักฐานระบุไว้ในราชพิธี เช่น พระมเหสีทรงนุ่งยกห่มผ้าตาดทอง ฉลองพระองค์ทรงสะพักปักปีกแมลงทับ เป็นต้น
.
ผ้าสะพักจึงไม่ใช่แค่เครื่องแต่งกาย แต่เป็น สัญลักษณ์แห่งเกียรติยศ ของหญิงสาวฝ่ายใน โดยเฉพาะในงานพิธีการ ซึ่งหากใครได้ใส่ ถือว่าเป็นผู้มีฐานะสูงส่งระดับเจ้าหญิงเลยทีเดียว 
.
รู้ไหมว่า… สมัยก่อนสตรีชาวสยามยังไม่มี “ชุดชั้นใน” การห่มผ้าทับสไบหรือเสื้อด้วย ผ้าสะพัก จึงช่วยเพิ่มความมิดชิด เรียบร้อย และยังทำให้ผู้หญิงดูสง่างามขึ้นอีกหลายระดับ 
.
ผ้าทรงสะพัก คืออะไร?
“ผ้าทรงสะพัก” เป็นผ้าในราชสำนักที่ใช้ห่มทับชุด เช่น สไบแพรหรือเสื้อผ้า เมื่อเจ้านายฝ่ายในแต่งกายเต็มยศ โดยเฉพาะพระมเหสีเทวีหรือพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง
ผืนผ้ามักเป็นของนำเข้าจากอินเดีย ตกแต่งอย่างประณีตด้วยการ ปักเลื่อมแบนทอง ปุ่มปูดเงิน เส้นไหมทอง เส้นเกลียวทอง
ตรงกลางผืนมีลายก้านแย่งหรือลายตาข่ายไส้ดอกไม้แบบกลีบกลม ขอบผ้าปักพรรณพฤกษางดงามวิจิตร บางผืนมี ลายกรวยเชิง 2 ชั้น ลายนกบิน ผีเสื้อชูช่อดอกไม้ บอกเลยว่างานละเอียดสุด ๆ 
.
ผ้าทรงสะพัก = ชุดครุยของหญิงสูงศักดิ์!
ในราชพิธีสำคัญ การแต่งกายของฝ่ายในต้องสอดคล้องกับ ฐานันดรศักดิ์ ซึ่ง “ผ้าทรงสะพัก” ก็เปรียบได้กับชุดครุยในราชสำนัก 
โดยสมเด็จพระอัครมเหสีมักสวมผ้าสะพักที่ปักลวดลายอันวิจิตรตระการตา ทำให้เป็นที่จดจำของแขกบ้านแขกเมือง 
ต่อเนื่องมาถึง สมัยรัตนโกสินทร์ งานปักผ้าทรงสะพักยังคงเป็นศิลป์ชั้นสูงที่สืบทอดไม่ขาดสาย
.
ผ้าทรงสะพัก ตรามหาจักรี
จากพระราชเสาวนีย์ของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ในปี พ.ศ. 2503 ทรงโปรดให้ช่างกรมศิลปากรออกแบบผ้าทรงสะพัก เพื่อใช้ในการเสด็จเจริญสัมพันธไมตรีต่างประเทศ
รูปแบบของผ้าทรงสะพักที่ปรากฏ ได้แก่
– ผ้าทรงสะพักมหาจักรี 
– ปักดิ้นทอง ลายตรามหาอุณาโลม ลายดาราจักรี
– ทรงสะพักนพรัตน์ 
– ปักทองทั้งผืน ประดับ ดารานพรัตน์ 9 ชิ้น พร้อมอัญมณี
– ทรงสะพักจุลจอมเกล้า 
– ปักลายกนก มีดาราปฐมจุลจอมเกล้า
.
ผืนผ้ากว้าง 30 ซม. ยาว 150 ซม. ปักดิ้นทองดิ้นเงินอย่างวิจิตร ใช้ทับทิมและปีกแมลงทับประดับงดงามตรงชายทั้งสองข้าง มีตรามหาจักรีเปล่งรัศมี 
.
เมื่อ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ทรงสะพักผืนนี้ออกงาน ต่างชาติและคนไทยต่างตื่นตาตื่นใจ เพราะงามจับใจดั่งนางฟ้าเดินดินเลยทีเดียว 
.
“ผ้าทรงสะพัก” คือเครื่องแต่งกายของสตรีชั้นสูงที่ไม่ใช่แค่เรื่องของความสวยงาม แต่มากไปด้วยความหมายเชิงวัฒนธรรม ความเรียบร้อย และแสดงเกียรติยศของผู้สวมใส่
ใครสนใจงานผ้า งานปัก หรืองานหัตถศิลป์ไทย ห้ามพลาดเรื่องของ “ผ้าทรงสะพัก” เด็ดขาด 
