“จานเชิง” หมายถึง ภาชนะที่มี ‘เชิง’ หรือฐานทรงสูงรองรับจานด้านบน
ใช้สำหรับใส่อาหารหวาน อาหารคาว ของไหว้ หรือของที่ใช้ในพิธีมงคลต่าง ๆ เช่น พิธีหมั้น พิธีแต่งงาน หรือถวายเครื่องไทยธรรม ![]()
![]()
.
ภาชนะชนิดนี้ ถือเป็นของสำคัญในวัฒนธรรมไทยที่สะท้อนถึงความประณีต ความมีศิลปะ และการให้เกียรติผู้รับหรือผู้ที่ร่วมพิธีกรรม
.
“เบญจรงค์”
คือ เครื่องถ้วยที่ตกแต่งด้วยสีหลัก 5 สี (เบญจ = ห้า)
ได้แก่ ขาว ดำ เหลือง แดง เขียว ซึ่งนำมาระบายบนเครื่องเคลือบลวดลายแบบไทยอย่างประณีต
ส่วนลายน้ำทอง คือ เทคนิคการแต่งเติมลวดลายด้วย ‘ทองคำเปลว’ หรือสีทองแวววาว บนพื้นผิวเคลือบเงา ทำให้ตัวจานดูหรูหราและเปล่งประกายราวต้องแสงอาทิตย์ ![]()
.
ในอดีต การใช้ลายน้ำทองพบในภาชนะของราชสำนักหรือผู้มีบรรดาศักดิ์
ถือเป็นศิลปะชั้นสูงที่ต้องอาศัยความชำนาญสูงมาก จานเชิงชุดนี้ไม่ธรรมดา เพราะลวดลายภายนอกและภายในต่างสะท้อนความหมายอันลึกซึ้ง
ภายนอก เขียนลาย “ก้านต่อดอก”
บนพื้นสีทอง ลายนี้เป็นลายประจำไทยที่สื่อถึงความงอกงาม ความอุดมสมบูรณ์ และการดำรงต่อของวัฒนธรรม
ภายใน คือ จุดเด่นที่สุดของจานเชิงนี้เขียนลาย “ขุนนางและมังกร”
ซึ่งพบได้น้อยมากในงานเบญจรงค์ทั่วไป
.
มังกร เป็นสัญลักษณ์สำคัญของวัฒนธรรมจีน โบราณเชื่อว่ามังกร คือ สัตว์ศักดิ์สิทธิ์ผู้บันดาลฝนและความอุดมสมบูรณ์ เป็นตัวแทนของอำนาจ ราชวงศ์ และความโชคดี
ขุนนาง สื่อถึงเกียรติยศ บารมี และปัญญา เป็นลวดลายที่สะท้อนถึงผู้มีอำนาจที่ได้รับความเคารพในสังคม
.
การนำลวดลายทั้งสองมาประดับในภาชนะทรงไทยอย่างจานเชิง
จึงเป็นการผสมผสานศิลปะไทย-จีน อย่างลึกซึ้งและกลมกลืน สะท้อนยุคสมัยที่สองวัฒนธรรมมีการแลกเปลี่ยนกันอย่างแนบแน่น โดยเฉพาะในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นถึงกลาง (ศตวรรษที่ 19) ซึ่งเป็นช่วงเฟื่องฟูของการค้าขายและการแลกเปลี่ยนศิลปวัฒนธรรมระหว่างไทย
กับจีน ![]()

