ปันจุเหร็จ
เป็นศิราภรณ์ไทยที่มีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 2 เพื่อใช้ในละครหลวง
.
เดิมทีเป็นเครื่องศีราภรณ์ที่ไม่มียอด ลักษณะคล้ายผ้าโพกศีรษะ แต่ประดิษฐ์ขึ้นจากโลหะและตกแต่งด้วยลวดลายอันวิจิตร
.
คำว่า “ปันจุเหร็จ” เดิมแปลว่า “โจรป่า” ถูกนำมาใช้เรียกเครื่องประดับศีรษะที่ปรากฏในเรื่องอิเหนา โดยใช้สำหรับ ตัวปันหยี (อิเหนา) และอุณากรรณ (บุษบาแปลงเป็นชาย 
) ซึ่งเดิมตัวละครเหล่านี้มักใช้ผ้าโพกศีรษะ แต่เพื่อเพิ่มความวิจิตรให้สมกับละครหลวง จึงมีการประดิษฐ์ปันจุเหร็จขึ้นแทน
.
พัฒนาการจากละครหลวงสู่ละครนอก แม้ปันจุเหร็จจะเกิดขึ้นในละครหลวง แต่ด้วยความสง่างามของศิราภรณ์นี้ จึงถูกนำไปใช้ในละครประเภทอื่น ๆ เช่น
ไกรทอง (ใช้กับตัวไกรทองและชาละวัน)
ชาละวัน (ตัวพญาจระเข้ใช้สวมปันจุเหร็จ)
ละครนอกเรื่องอื่น ๆ ที่ต้องการศิราภรณ์ที่ดูโดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์
.
โครงสร้างและการตกแต่ง ปันจุเหร็จยุคแรก มีลักษณะคล้ายผ้าโพกศีรษะ โดยมีการผูกด้านหลัง เช่นเดียวกับผ้าโพกของจริง แต่ทำจากโลหะและเพิ่มลวดลายแกะสลักเพื่อให้ดูงดงามและทรงคุณค่า
ต่อมามีการพัฒนา เพิ่มกรรเจียกจอนและดอกไม้ไหว เพื่อให้ศิราภรณ์นี้มีความอ่อนช้อยมากขึ้น
มรดกแห่งศิลปวัฒนธรรมไทย ปันจุเหร็จ ไม่เพียงเป็นเครื่องแต่งกายในละครเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงศิลปะการออกแบบเครื่องประดับไทยที่สืบทอดมาแต่โบราณเป็นมรดกแห่งภูมิปัญญาช่างศิลป์ไทยที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์และเผยแพร่ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม
