ถ้ามองผ่าน ๆ ปั้นชาทรงเล็ก ๆ บนโต๊ะน้ำชา หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงกาน้ำชาธรรมดา แต่รู้หรือไม่ว่า ปั้นชาทรงหนึ่งที่เรียกว่า “ปั้นชาทรงหม้อกรัน” มีต้นกำเนิดมาจาก ภาชนะพิธีกรรมโบราณตั้งแต่สมัยสุโขทัย
.
“หม้อกรัน” หรือบางครั้งเรียกว่า “หม้อกรัณฑ์” เป็นหม้อขนาดใหญ่ที่ใช้ ใส่น้ำมนต์หรือน้ำทิพย์ในพิธีสำคัญ รูปทรงของหม้อจะ อวบกลม คล้ายหม้อข้าว แต่มีคอสูง และในสมัยสุโขทัยยังมีชื่อเรียกกันว่า “หม้อกรันพระร่วง”
.
ที่น่าสนใจคือ คนโบราณไม่ได้ออกแบบหม้อนี้เพียงเพื่อใช้งานเท่านั้น แต่ยังซ่อนความหมายมงคล เอาไว้ในรูปทรงของมันด้วย
ฝาหม้อ – สื่อถึง ความมั่งมีศรีสุข
กระพุ้งกลาง – ที่ดูอวบพอง เปรียบเหมือน การเก็บทรัพย์และความอุดมสมบูรณ์
ส่วนฐาน – หมายถึง ความมั่นคงยั่งยืน
ต่อมา รูปทรงของหม้อกรันจึงถูกนำมา ย่อส่วนกลายเป็น ปั้นชาขนาดเล็ก และกลายเป็นภาชนะยอดนิยมในชุดน้ำชาไทย ชุดโถคู่ ชุดน้ำชาจีน ปั้นชาทรงนี้มีเอกลักษณ์ตรงที่ ทรงอวบ คอสูง มีฝาปิด ดูคล้ายหม้อกรันขนาดจิ๋ว
.
หลักฐานเกี่ยวกับปั้นชารูปทรงนี้ยังปรากฏในหนังสือ “ตำนานเรื่องเครื่องโต๊ะและถ้วยปั้น” พระนิพนธ์ของ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งได้กล่าวถึงปั้นชาทรงหม้อกรันไว้ว่า “ปั้นรูปหม้อกรัน ก้นเป็นเดือยไก่ก็มี เป็นลวดก็มี เป็นปั้นแดงและปั้นดำเป็นพื้น ปั้นขาวไม่มี” แปลว่าในอดีตปั้นชาทรงนี้นิยมทำจากเครื่องปั้นสีแดงหรือสีดำ และมีฐานหลายแบบ เช่น ฐานเดือยไก่หรือฐานลวด
.
แม้จะเป็นเพียง กาน้ำชาขนาดเล็กบนโต๊ะรับแขก แต่ปั้นชาทรงหม้อกรันกลับซ่อนเรื่องราวไว้มากมาย ตั้งแต่ พิธีกรรมสมัยสุโขทัย ความเชื่อเรื่องความเป็นสิริมงคล ไปจนถึงศิลปะเครื่องปั้นดินเผาแบบไทย
