พระศรีพนมมาศ (ทองอิน) ผู้ปั้น “ไม้กวาดตองกง” สู่สินค้าโอทอปยุครัชกาลที่ 5

หากพูดถึงสินค้า OTOP หลายคนอาจนึกว่าคือแนวคิดใหม่ในยุคปัจจุบัน 💡 แต่จริง ๆ แล้วรากฐานของมันเกิดขึ้นตั้งแต่ สมัยรัชกาลที่ 5 เลยทีเดียว

.

บุคคลสำคัญผู้อยู่เบื้องหลังความริเริ่มนั้นก็คือ พระศรีพนมมาศ (ทองอิน) นายอำเภอนักพัฒนาชื่อดัง แห่งอำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ 🌿

.

👤 จากลูกชาวจีนสู่ “พระศรีพนมมาศ”

พระศรีพนมมาศ เดิมชื่อ ฮึนหยก แซ่ตัน (พ.ศ. 2404–2464) บิดาเป็นชาวจีน “ตั้วตี๋ แซ่ตัน” มารดาชื่อ “นิ่ม” เป็นคนไทย 🇨🇳🤝🇹🇭 เมื่อยังเล็ก บิดานำไปถวายเป็นบุตรบุญธรรมของ หลวงพ่อน้อย วัดป่ายางนอก ท่านจึงได้รับชื่อใหม่ว่า “ทองอิน”

.

ในวัยหนุ่ม จีนทองอิน หาบของค้าขายไปทั่วเมืองลับแลและเมืองใกล้เคียง ทำให้รู้จักผู้คน วิถีชีวิต และทรัพยากรท้องถิ่นเป็นอย่างดี ก่อนจะได้ทำงานเป็น นายอากรสุรา ที่หาดเสี้ยว จนสร้างฐานะมั่นคง

.

👑 ก้าวสู่ตำแหน่งผู้พัฒนาท้องถิ่น

ทองอินเป็นผู้มุ่งมั่นพัฒนาบ้านเมือง สร้างถนน สร้างฝาย และงานสาธารณประโยชน์มากมาย โดยไม่ต้องรอเงินจากทางการ 💪 พ.ศ. 2445 เมื่อ รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสเมืองลับแล ทองอินเป็นแม่งานจัดการรับเสด็จอย่างสมพระเกียรติ จนเป็นที่พอพระราชหฤทัย จึงได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็น ขุนพิศาลจีนะกิจ ต่อมาเลื่อนเป็น พระศรีพนมมาศ นายอำเภอลับแล

.

🧹 กำเนิดไม้กวาดตองกง OTOP แห่งลับแล

จุดเริ่มต้นของ ไม้กวาดตองกง 🧹✨ เกิดจากเมื่อสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นำไม้กวาดจากเมืองจีนมาให้ พระศรีพนมมาศเห็นแล้วเกิดปิ๊งไอเดีย เพราะเมืองลับแลมี “ต้นตองกง” (หญ้าชนิดหนึ่ง) ซึ่งดอกสามารถนำมาทำไม้กวาดได้

.

ท่านจึงให้ชาวบ้าน ตำบลฝายหลวง และ ตำบลแม่พูล มาฝึกทำไม้กวาดต้นแบบ ก่อนจะขยายความรู้สู่คนทั้งตำบล 🔄 เมื่อผลิตเสร็จ พระศรีพนมมาศรับซื้อเอง แล้วส่งต่อไปยังหัวเมืองต่างๆ และถวายสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งทรงชมว่า “ไม้กวาดนี้ดีกว่าของจีนเสียอีก” 🧹

.

🌾 ไม้กวาดตองกงทำจาก ช่อดอกหญ้าตองกง หรือ หญ้าไม้กวาด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thysanoleana maxima Kuntze

▪ภาคกลางเรียก “หญ้าไม้กวาด”

▪ภาคอีสานเรียก “หญ้ากาบไผ่ใหญ่”

▪ภาคเหนือเรียก “ตองกง” หรือ “ก๋ง”

🌿 หญ้าไม้กวาดเจริญเติบโตได้ในพื้นที่สูง 45–1,058 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล เช่น ตามเนินเขา หรือริมลำธาร

🌿 พันธุ์ที่นิยมมากที่สุดคือ พันธุ์ดอกใหญ่ ก้านช่อดอกยาว แข็งแรง เมื่อตากแห้งแล้วทนทาน

.

🛠️ ขั้นตอนการทำไม้กวาดดอกหญ้า

▪ตัดก้านดอก ตองกงที่ยังเขียว ยาวประมาณ 80 ซม.

▪ตากแดด 2–5 วัน

▪ฟาดหรือเข้าเครื่อง เพื่อสลัดปุยดอกออก จากนั้นตากซ้ำ 7 วัน

▪มัดรวม ก้านหญ้า 1 กำมือ ร้อยเชือกพัน 3 รอบ คลี่ให้เรียงเป็นผืนแบน

▪มัดโคนก้าน ให้แน่น ติดเข้ากับด้ามไม้กวาดที่เจาะรูหรือตอกตะปู

▪เคลือบชันผสมน้ำมันก๊าด รอบเชือกมัด เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและยืดอายุการใช้งาน

💡 เคล็ดลับ: ขณะฟาดหญ้าเพื่อเอาปุยออก ควรใส่หน้ากากและเสื้อผ้ามิดชิด เพราะฝุ่นฟุ้งมาก

.

🔴 เคล็ดลับความมงคล

ในวัฒนธรรมจีน ไม้กวาดมักถูกมองว่าเป็นของต่ำ อาจไม่เหมาะแก่การมอบเป็นของฝาก พระศรีพนมมาศจึงแก้เคล็ดด้วยการ ผูกผ้าแดง ที่ปลายไม้กวาด เพื่อความเป็นสิริมงคล ❤️จนถึงปัจจุบัน ไม้กวาดตองกงของเมืองลับแลก็ยังคงเอกลักษณ์นี้ไว้🏡