หากพูดถึงสินค้า OTOP หลายคนอาจนึกว่าคือแนวคิดใหม่ในยุคปัจจุบัน
แต่จริง ๆ แล้วรากฐานของมันเกิดขึ้นตั้งแต่ สมัยรัชกาลที่ 5 เลยทีเดียว
.
บุคคลสำคัญผู้อยู่เบื้องหลังความริเริ่มนั้นก็คือ พระศรีพนมมาศ (ทองอิน) นายอำเภอนักพัฒนาชื่อดัง แห่งอำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ ![]()
.
จากลูกชาวจีนสู่ “พระศรีพนมมาศ”
พระศรีพนมมาศ เดิมชื่อ ฮึนหยก แซ่ตัน (พ.ศ. 2404–2464) บิดาเป็นชาวจีน “ตั้วตี๋ แซ่ตัน” มารดาชื่อ “นิ่ม” เป็นคนไทย ![]()
![]()
เมื่อยังเล็ก บิดานำไปถวายเป็นบุตรบุญธรรมของ หลวงพ่อน้อย วัดป่ายางนอก ท่านจึงได้รับชื่อใหม่ว่า “ทองอิน”
.
ในวัยหนุ่ม จีนทองอิน หาบของค้าขายไปทั่วเมืองลับแลและเมืองใกล้เคียง ทำให้รู้จักผู้คน วิถีชีวิต และทรัพยากรท้องถิ่นเป็นอย่างดี ก่อนจะได้ทำงานเป็น นายอากรสุรา ที่หาดเสี้ยว จนสร้างฐานะมั่นคง
.
ก้าวสู่ตำแหน่งผู้พัฒนาท้องถิ่น
ทองอินเป็นผู้มุ่งมั่นพัฒนาบ้านเมือง สร้างถนน สร้างฝาย และงานสาธารณประโยชน์มากมาย โดยไม่ต้องรอเงินจากทางการ
พ.ศ. 2445 เมื่อ รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสเมืองลับแล ทองอินเป็นแม่งานจัดการรับเสด็จอย่างสมพระเกียรติ จนเป็นที่พอพระราชหฤทัย จึงได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็น ขุนพิศาลจีนะกิจ ต่อมาเลื่อนเป็น พระศรีพนมมาศ นายอำเภอลับแล
.
กำเนิดไม้กวาดตองกง OTOP แห่งลับแล
จุดเริ่มต้นของ ไม้กวาดตองกง ![]()
เกิดจากเมื่อสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นำไม้กวาดจากเมืองจีนมาให้ พระศรีพนมมาศเห็นแล้วเกิดปิ๊งไอเดีย เพราะเมืองลับแลมี “ต้นตองกง” (หญ้าชนิดหนึ่ง) ซึ่งดอกสามารถนำมาทำไม้กวาดได้
.
ท่านจึงให้ชาวบ้าน ตำบลฝายหลวง และ ตำบลแม่พูล มาฝึกทำไม้กวาดต้นแบบ ก่อนจะขยายความรู้สู่คนทั้งตำบล
เมื่อผลิตเสร็จ พระศรีพนมมาศรับซื้อเอง แล้วส่งต่อไปยังหัวเมืองต่างๆ และถวายสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งทรงชมว่า “ไม้กวาดนี้ดีกว่าของจีนเสียอีก” ![]()
.
ไม้กวาดตองกงทำจาก ช่อดอกหญ้าตองกง หรือ หญ้าไม้กวาด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thysanoleana maxima Kuntze
ภาคกลางเรียก “หญ้าไม้กวาด”
ภาคอีสานเรียก “หญ้ากาบไผ่ใหญ่”
ภาคเหนือเรียก “ตองกง” หรือ “ก๋ง”
หญ้าไม้กวาดเจริญเติบโตได้ในพื้นที่สูง 45–1,058 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล เช่น ตามเนินเขา หรือริมลำธาร
พันธุ์ที่นิยมมากที่สุดคือ พันธุ์ดอกใหญ่ ก้านช่อดอกยาว แข็งแรง เมื่อตากแห้งแล้วทนทาน
.
ขั้นตอนการทำไม้กวาดดอกหญ้า
ตัดก้านดอก ตองกงที่ยังเขียว ยาวประมาณ 80 ซม.
ตากแดด 2–5 วัน
ฟาดหรือเข้าเครื่อง เพื่อสลัดปุยดอกออก จากนั้นตากซ้ำ 7 วัน
มัดรวม ก้านหญ้า 1 กำมือ ร้อยเชือกพัน 3 รอบ คลี่ให้เรียงเป็นผืนแบน
มัดโคนก้าน ให้แน่น ติดเข้ากับด้ามไม้กวาดที่เจาะรูหรือตอกตะปู
เคลือบชันผสมน้ำมันก๊าด รอบเชือกมัด เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและยืดอายุการใช้งาน
เคล็ดลับ: ขณะฟาดหญ้าเพื่อเอาปุยออก ควรใส่หน้ากากและเสื้อผ้ามิดชิด เพราะฝุ่นฟุ้งมาก
.
เคล็ดลับความมงคล
ในวัฒนธรรมจีน ไม้กวาดมักถูกมองว่าเป็นของต่ำ อาจไม่เหมาะแก่การมอบเป็นของฝาก พระศรีพนมมาศจึงแก้เคล็ดด้วยการ ผูกผ้าแดง ที่ปลายไม้กวาด เพื่อความเป็นสิริมงคล
จนถึงปัจจุบัน ไม้กวาดตองกงของเมืองลับแลก็ยังคงเอกลักษณ์นี้ไว้![]()






