ไม่ไกลจากวัดสุทัศน์และสถานีรถไฟฟ้าสามยอด หลายคนอาจจะมีโอกาสได้เห็นพื้นที่สีเขียวที่เป็นอีกหนึ่งสวนสาธารณะกลางกรุง แต่ถ้าหากได้สังเกตดูดี ๆ แล้วล่ะก็ จะพบกับองค์ประกอบของพื้นที่หลายอย่างที่ชี้ให้เห็นว่านี่ไม่ใช่สวนสาธารณะธรรมดา แต่ครั้งหนึ่งมันเคยเป็น “คุก”
.
สวนรมณีนาถ เป็นหนึ่งในสวนสาธารณะใจกลางเมืองที่มีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์อันน่าสนใจ สถานที่แห่งนี้เคยเป็น “เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร” หรือที่คนทั่วไปเรียกกันติดปากว่า “คุกเก่า” ที่มีประวัติศาสตร์มาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งทรงมีพระราชดำริให้จัดระบบงานราชทัณฑ์ให้มีความเป็นระเบียบและเหมาะสมกับบ้านเมืองสมัยใหม่ โดยนำรูปแบบเรือนจำจากต่างประเทศมาปรับใช้
.
เรือนจำแห่งนี้สร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2434 และได้รับการเรียกชื่อว่า “คุกกองมหันต์โทษ” หรือ “คุกใหม่” ก่อนเปลี่ยนชื่อหลายครั้ง จนท้ายที่สุดเป็น “เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร” ที่นี่ถือเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาระบบราชทัณฑ์ไทยในยุคเปลี่ยนผ่าน โดยมีการปรับปรุงแนวทางดูแลผู้ต้องขัง เช่น การให้ผู้คุมได้รับเงินเดือนแทนการหารายได้จากนักโทษ และการลดการลงโทษที่รุนแรงด้วยวิธีการใหม่
.
พอเวลาผ่านไปก็ได้มีการย้ายผู้ต้องขังไปยังเรือนจำแห่งอื่น และมีการปรับเปลี่ยนพื้นที่เรือนจำเดิมให้เป็นสวนสาธารณะ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในโอกาสทรงมีพระชนมายุ 60 พรรษา พร้อมได้รับพระราชทานนามว่า “รมณีนาถ” ซึ่งหมายถึง “นางผู้เป็นที่พึ่ง” นั่นเอง
.
สวนรมณีนาถจึงกลายเป็นพื้นที่พักผ่อนและออกกำลังกายของคนเมือง ภายในสวนประกอบด้วยสวนดอกไม้ ต้นไม้ใหญ่ ลานกีฬา สนามเด็กเล่น ลานอเนกประสงค์ และเส้นทางสำหรับวิ่งออกกำลังกาย นอกจากนี้ยังอนุรักษ์แนวกำแพง ป้อมยาม และซุ้มประตูเรือนจำเดิมไว้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เมื่อก่อนมีพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ แต่ปัจจุบันได้ย้ายไปอยู่ที่นนทบุรีแทน
