“ตดหมา” ฟังแล้วอาจจะรู้สึกได้ถึงกลิ่นเหม็น (ซึ่งก็เหม็นจริงถ้าไปขยี้ใบ) ซึ่งเราก็คงไม่คิดกันหรอกว่าชื่อนี้จะถูกนำมากล่าวถึงเป็นชื่อขนมอย่างหนึ่งในแถบอีสานใต้ แน่นอนว่าตดหมาไม่ได้หมายถึงตดหมาจริง ๆ แต่หมายถึงชื่อสมุนไพรอย่างหนึ่งที่เป็นวัตถุดิบสำคัญในการทำขนมนี้ขึ้นมา
ต้นตดหมา หรือที่รู้จักกันในชื่อของ “ย่านพาโหม” หรือที่บางคนเข้าใจไปว่าคือกระพังโหม เป็นพืชไม้เถาในเขตร้อนที่พบเห็นอยู่มากมายในเอเชียตั้งแต่เอเชียใต้ไปจนถึงเอเชียตะวันออก โดยต้นตดหมานี้มีชื่อเต็ม ๆ อีกชื่อหนึ่งว่าตดหมูตดหมา ซึ่งที่มาของชื่อก็มาจากกลิ่นซึ่งมีส่วนประกอบของสารกำมะถัน
ตดหมาเป็นพืชที่มีสรรพคุณทางยาอยู่บ้าง โดยในอดีตนั้นผู้เฒ่าผู้แก่จะนำไปขยี้แล้วทาที่ท้องของเด็กด้วยเชื่อว่าสามารถลดอาการท้องอืดท้องเฟ้อได้ ในขณะที่ความเชื่อของชาวขมุเองก็เชื่อว่าต้นตดหมาสามารถป้องกันสันนิบาตในเด็กได้ด้วยผ่านการนำเอาเถาไปผูกข้อมือข้อเท้าเด็ก ด้วยสรรพคุณของต้นตดหมานี้ ทำให้มันถูกนำมาทำเป็นขนมตดหมา ซึ่งเป็นขนมที่พบการบริโภคและได้รับการเชิดชูเป็นหนึ่งใน “1 จังหวัด 1 เมนูเชิดชูอาหารถิ่น” ของจังหวัดบุรีรัมย์
กรรมวิธีการทำขนมตดหมานี้ จะเป็นการนำเอารากของต้นตดหมาไปตากแห้งก่อนที่จะนำมาต้ม แล้วนำน้ำที่ได้ไปผสมกับแป้ง มะพร้าว น้ำตาล คลุกเคล้าจนเป็นเนื้อเดียวกันก่อนที่จะนำไปห่อใบตองเป็นชิ้นยาว ๆ แล้วนำไปย่าง ซึ่งกลิ่นของใบตองและกลิ่นมะพร้าวนี้จะช่วยให้ตัวขนมมีกลิ่นหอม ก็จะได้เป็นขนมย่างเส้นยาว ๆ ที่กินอร่อยกินดี แถมยังมีประโยชน์ของสมุนไพรด้วย
