ในห้วงเวลาที่แฟชั่นเปลี่ยนแปลงเร็วราวพริบตา แต่มีสิ่งหนึ่งที่ยังคงยืนหยัดท่ามกลางกาลเวลา นั่นคือ “ผ้าไหมยกดอกลำพูน” 
.
ผ้าไหมไทยสุดวิจิตรงดงามที่ไม่เพียงแค่เป็นเครื่องนุ่งห่ม แต่เป็นงานศิลป์ที่บรรจงถักทอด้วยหัวใจจากรุ่นสู่รุ่น 
.
ผ้าไหมยกดอกลำพูน เป็นผ้าทอมือที่มีต้นกำเนิดจากจังหวัดลำพูน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมอย่างยิ่งต่อการเลี้ยงไหม ด้วยอากาศบริสุทธิ์ ดินที่อุดมสมบูรณ์ และใบหม่อนจากสายพันธุ์พื้นถิ่น เส้นไหมที่ได้จึงยาว เหนียว นุ่ม และมีความยืดหยุ่นสูง
พอนำมาทอด้วยเทคนิค “ยกดอก” 
ก็จะได้ผ้าที่มีลวดลายนูนเด่น สัมผัสแล้วรู้สึกได้ถึงความละเอียดอ่อน ราวกับผืนผ้ากำลังเล่าเรื่องราวแห่งศิลป์ล้านนาอย่างเงียบงาม
.
จุดเริ่มต้นแห่งตำนานจากราชสำนักสู่ผืนผ้า
เรื่องราวของผ้าไหมยกดอกลำพูนต้องย้อนกลับไปยังกลุ่มชาติพันธุ์ ชาวยอง หรือไทยลื้อ ซึ่งอพยพจากเมืองยองในรัฐฉาน สู่ลำพูน พวกเขาเป็นชนกลุ่มที่ขึ้นชื่อด้านงานทอผ้า โดยเฉพาะในกลุ่มเจ้านายที่นิยมใช้ผ้าไหมทอมือเป็นชุดประจำตระกูล 
.
แต่จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ผ้ายกของลำพูนก้าวสู่ความวิจิตรตระการตา คือเมื่อ พระราชชายาเจ้าดารารัศมี พระธิดาแห่งนครเชียงใหม่ และพระชายาในรัชกาลที่ 5 
เสด็จกลับเชียงใหม่หลังการสวรรคตของพระองค์ ทรงนำศาสตร์การทอผ้าแบบราชสำนักกรุงเทพฯ มาปรับใช้ในล้านนา ทรงสอนการทอผ้ายกให้แก่หญิงชาววังในคุ้มหลวง เพิ่มเส้นดิ้นเงิน ดิ้นทอง ลวดลายละเอียดด้วยตะกอหลายตะกอ เกิดเป็นเทคนิค “ยกดอก” 
ที่เรารู้จักในวันนี้
.
และด้วยสายสัมพันธ์ของเจ้าดารารัศมีกับราชวงศ์ลำพูน ความรู้การทออันล้ำค่าก็ได้ถ่ายทอดสู่ เจ้าหญิงส่วนบุญ และ เจ้าหญิงลำเจียก 
ซึ่งต่อมาได้นำองค์ความรู้เหล่านี้ไปเผยแพร่ในชุมชน เวียงยอง อันเป็นศูนย์กลางการทอผ้าไหมยกดอกของลำพูนจนถึงปัจจุบัน
.
ความพิเศษของผ้าไหมยกดอกลำพูน ไม่ได้อยู่แค่ที่เนื้อผ้านุ่มลื่นหรูหรา แต่ยังอยู่ที่ลวดลายซึ่งถูกถ่ายทอดจากความทรงจำของผู้ทอผ้ารุ่นต่อรุ่น ลายทั้งหมดไม่ใช้การร่างแบบลงกระดาษ แต่มาจากประสบการณ์ล้วน ๆ
.
ลวดลายที่โดดเด่นได้แก่
ลายดอกพิกุล (ซึ่งมีถึงกว่า 8 แบบ เช่น พิกุลเครือ, พิกุลเชิงใหญ่, พิกุลถมเกสร)
ลายกลีบลำดวน, ลายใบเทศ, ลายเม็ดมะยม, ลายพุ่มข้าวบิณฑ์
แม้จะดูเป็นลายพื้นบ้านแบบดอกไม้ใบไม้ แต่เมื่อผ่านมือช่างฝีมือชาวลำพูน มันกลับเต็มไปด้วยมิติ รายละเอียด และชั้นเชิงที่ต้องฝึกฝนกว่า 10 ปีจึงจะทอได้ครบทุกลวดลาย เรียกได้ว่าแต่ละผืนเป็นงานศิลป์ที่ไม่มีวันซ้ำเลย
.
ผ้า GI จากล้านนา การันตีคุณภาพระดับชาติ
ด้วยคุณค่าทางวัฒนธรรมและฝีมือที่ไม่ธรรมดา เมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2550 ผ้าไหมยกดอกลำพูนจึงได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสินค้า GI (Geographical Indication) หรือสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ซึ่งแปลว่าต้องเป็นไหมจากลำพูน ทอในลำพูน โดยช่างฝีมือท้องถิ่นเท่านั้น
.
การได้เป็น GI ไม่เพียงแต่เป็นเครื่องรับประกันคุณภาพ แต่ยังช่วยรักษาอาชีพดั้งเดิม เช่น การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม 
และการสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าให้อยู่คู่ชุมชนต่อไป
อย่างไรก็ตาม ปัญหาสำคัญในวันนี้คือ จำนวนช่างทอน้อยลงทุกปี วัยรุ่นรุ่นใหม่ไม่ค่อยสืบทอดอาชีพนี้ ทำให้การอนุรักษ์และส่งต่อกลายเป็นโจทย์ใหญ่ของผืนผ้าล้ำค่านี้
.
ผ้าไหมยกดอกลำพูนวันนี้ สวยใส่ได้จริง เข้ากับทุกโอกาส
ทุกวันนี้ ผ้าไหมยกดอกลำพูนไม่ได้ถูกจำกัดอยู่แค่ในวังหรือพิธีการอีกต่อไป หลายดีไซเนอร์นำผ้าไหมยกดอกมาปรับโฉมให้ร่วมสมัยมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นชุดทำงาน เสื้อสูท กระโปรง หรือแม้แต่ชุดเดรสสุดหรู เหมาะกับงานแต่ง งานรับปริญญา หรือแม้แต่ใส่เที่ยวแบบเก๋ ๆ ก็ยังได้
