ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร: จากที่ประทับแรมสู่โรงพยาบาลพิพิธภัณฑ์แห่งปราจีนบุรี

ตึกสีเหลืองสดใสสไตล์ตะวันตกที่ตั้งอยู่ในพื้นที่โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศรริมฝั่งแม่น้ำบางปะกง ในตัวเมืองจังหวัดปราจีนบุรีที่เวลาใครกินยาสมุนไพรแบรนด์ “อภัยภูเบศร” จะต้องพบเจอเป็นโลโก้อยู่บนฉลากยา โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศรนับว่าเป็นอีกหนึ่งโรงพยาบาลที่มีความโดดเด่นในเรื่องของการแพทย์แผนไทยที่หยิบเอาสมุนไพรมาใช้ในการรักษา ซึ่งตึกสีเหลืองที่เป็นตรายี่ห้อของอภัยภูเบศรนี้เองก็นับว่าเป็นสถาปัตยกรรมที่สวยงามและสำคัญ อีกแห่งของเมืองรอง ภาคตะวันออกเลยทีเดียว

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรถูกสร้างขึ้นราวพุทธศักราช 2452 ซึ่งเป็นสมบัติของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) สมาชิกจากตระกูลขุนนางเจ้าเมืองพระตระบอง อดีตดินแดนของไทยที่ปัจจุบันเป็นจังหวัดหนึ่งในกัมพูชา โดยถูกสร้างขึ้นมาเพื่อใช้เป็นที่ประทับแรมของล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 5 เมื่อยามเสด็จมาว่าราชการยังมณฑลปราจีนบุรี ทว่าพระองค์กลับสวรรคตเสียก่อน

ตึกแห่งนี้จึงถูกใช้เป็นที่ประทับแรมของล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 6 และพระบรมศานุวงศ์แทน แต่ก็เป็นตึกที่นาน ๆ ทีจะถูกใช้งาน ก่อนที่ตึกแห่งนี้จะตกเป็นของพระนางเจ้าสุวัทนาฯ ผู้เป็นธิดา และเป็นพระวรราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วย และได้ยกตึกนี้ให้มณฑลทหารบกที่ 2 ใช้เป็นสถานพยาบาลในภายหลัง

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรเป็นผลงานสถาปัตยกรรมแบบบาโรก ซึ่งมีลักษณะเด่น คือ กระจังด้านหน้าของตัวอาคารที่เด่นออกมา เป็นอาคารคลาสสิคสูงสองชั้น ทาผิวด้วยสีเหลืองไข่ไก่ มีมุขตรงกลางยื่นออกมาด้านหน้าพร้อมกับเป็นยอดโดม มีลายปูนปั้นรูปพรรณพฤกษาประดับเหนือกรอบหน้าต่างและประตู รวมไปถึงกระจังด้านบน

โดยตึกหลังนี้ เจ้าของที่คือเจ้าพระยาอภัยภูเบศร(ชุ่ม) ได้จ้างวานบริษัทสัญชาติสิงคโปร์นามโฮวาร์ด เออร์สกิน (Howarth Erskine Limited) ออกแบบและก่อสร้างอาคาร ด้วยความที่ถูกสร้างมาเพื่อเป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ทำให้ตัวเจ้าพระยาอภัยภูเบศรนั้นไม่เคยพำนักอยู่ที่ตึกแห่งนี้เลยสักครั้ง

ต่อมาตึกหลังนี้ถูกบริจาคเพื่อให้ใช้เป็นสถานพยาบาล ซึ่งในปี 2509 ก็ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ซึ่งทำการรักษาด้วยสมุนไพรไทย โดยเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม) นั้นเป็นคนที่ชื่นชอบสมุนไพรและมักนำมาใช้ประกอบอาหารอยู่บ่อยครั้ง โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศรจึงเปรียบเสมือนกับการสืบต่อความชอบของตัวเจ้าพระยาอภัยภูเบศรเอง

ในปัจจุบันนี้ ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญ อีกทั้งยังมีการปรับปรุงเป็นอาคารพิพิธภัณฑ์ในปี 2539 โดยจัดแสดงทั้งชีวประวัติของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ตลอดจนพิพิธภัณฑ์การแพทย์แผนไทยโบราณ ทั้งสมุนไพร ตลอดจนถึงอุปกรณ์ทางการแพทย์ต่าง ๆ และเปิดเป็นร้านขายยา ผลิตภัณฑ์ภายใต้ชื่อแบรนด์ “อภัยภูเบศร” อีกด้วย โดยเปิดให้เข้าชมทุกวันตั้งแต่เวลา 8.30 น. – 16.00 น.