เมื่อเสน่ห์แห่งศิลปะไทยโบราณได้สะท้อนความวิจิตรบรรจงผ่าน “ถาดล้างหน้าขาสิงห์” 
.
ภาชนะทรงชามอ่างขนาดย่อม ตั้งเด่นด้วยขาสิงห์แกร่งสง่า พร้อมฐานแบนที่รองรับอย่างมั่นคง สลักดุนด้วยลวดลายราชสีห์และใบเทศอย่างประณีตวิจิตร 
.
ด้านในมี “ลิ้น” หรือแผ่นโลหะเงินรูปกลมแบน เจาะรูกลางสำหรับสอดนิ้วเกี่ยวยกขึ้นได้ สะท้อนภูมิปัญญาและความละเมียดละไมของช่างไทยในสมัยโบราณ 
.
ในอดีต ถาดล้างหน้าขาสิงห์ 
ทำหน้าที่รองรับน้ำล้างหน้าที่บรรจุอยู่ในคนโฑหรือขันน้ำพานรองฝาปิด ก่อนที่ผู้ใช้งานจะรินน้ำล้างหน้าตามธรรมเนียมโบราณ ซึ่งมิใช่เพียงเรื่องของความสะอาด แต่ยังแฝงนัยถึงความสุภาพ ความมีศักดิ์ศรี และการให้เกียรติผู้ใช้ด้วยภาชนะชั้นสูง 
.
ขาสิงห์ ที่ประดับถาด เป็นเครื่องหมายแห่งราชา สิงห์ในคติไทยแต่โบราณ คือ ราชาแห่งสัตว์ทั้งหลาย สื่อถึงความเป็นใหญ่ ความกล้าหาญ และเกียรติยศสูงส่ง ภาชนะทรงขาสิงห์จึงเป็นสัญลักษณ์แสดงฐานันดรของเจ้าของ โดยมีหลักฐานการใช้สิงห์เป็นเครื่องประดับมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เช่น ในลายเส้นจารึกบนแผ่นหินกรุเพดานวัดศรีชุม จังหวัดสุโขทัย 
.
ถาดล้างหน้าขาสิงห์ที่เรากล่าวถึงนี้ มีความพิเศษยิ่งกว่านั้น เพราะเป็นของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอัพภันตรีปชาหรือที่ชาววังขนานนามว่า “เสด็จพระองค์หญิงขาว” 
พระราชธิดาผู้เลอโฉมของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กับเจ้าจอมมารดาแส ทรงเปี่ยมไปด้วยพระสิริโฉมและพระจริยาวัตรอันงดงาม และทรงเป็นพระธิดาที่โปรดปรานยิ่งองค์หนึ่งของพระบรมชนกนาถ
.
พระองค์หญิงขาว ทรงได้รับการศึกษาอย่างดี ทั้งภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และงานฝีมือเย็บปักถักร้อย 
เมื่อมีพระชนมายุครบ ก็ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพิธีโสกันต์อย่างยิ่งใหญ่ตามราชประเพณี ซึ่งพิธีนี้ถือเป็นสัญลักษณ์แห่งการก้าวเข้าสู่วัยเยาว์อันสง่างามของราชสกุล
.
ความวิจิตรของถาดล้างหน้าขาสิงห์นี้ ยิ่งสะท้อนถึงความประณีตของยุคนั้น ตัวถาดทำจากโลหะเงินกะไหล่ทอง สลักดุนลายดอกไม้ในกลีบบัวอย่างละเอียด 
แสดงถึงเกียรติและฐานันดรศักดิ์
.
ภายในมีลิ้นที่แยกได้ ตอกลวดลายมหานทีสีทันดร ซึ่งเป็นห้วงน้ำใหญ่ล้อมรอบเขาพระสุเมรุตามคติไตรภูมิ พร้อมทั้งประดับด้วยภาพเหล่าสัตว์ในคลื่นมหานที เช่น ช้าง 
นาค แพะ 
และโค 
เป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์และความโชคดี
.
นับเป็นงานหัตถศิลป์ที่เปี่ยมด้วยความหมายยิ่ง ทั้งด้านศิลปกรรม วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ เป็นสมบัติที่สะท้อนตัวตนแห่งชาติไทยอย่างแท้จริง และเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีอายุยืนยาวกว่าหนึ่งศตวรรษ สมควรค่าแก่การอนุรักษ์และศึกษาสืบไป
