กระชุก เป็นเครื่องใช้พื้นบ้านของคนไทยที่มีต้นกำเนิดมาแต่โบราณ โดยเฉพาะในภาคอีสานและภาคเหนือ กระชุกทำจากวัสดุธรรมชาติเช่น ไม้ไผ่ 
ใช้สำหรับเก็บหรือบรรจุข้าวสาร ข้าวเหนียว ข้าวเปลือก 
หรือแม้กระทั่งอาหารแห้ง เช่น พริกแห้ง 
เกลือ และของแห้งต่าง ๆ กระชุกจึงเป็นเหมือน “คลังอาหาร” ที่สำคัญในครัวเรือนเกษตรกรรมสมัยก่อน และช่วยเก็บรักษาอาหารให้คงความสดใหม่ได้นาน
.
กระชุก บางทีเรียก สามชุก หรือ สีชุก เป็นภาชนะสานด้วยไม้ไผ่ รูปร่างคล้ายฟักผ่าตามยาวเป็นสองซีก มีขอบ ใช้สอดในเกวียน เพื่อบรรทุกเมล็ดพืชและข้าวเปลือก กระชุกมีขนาดแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับขนาดของเกวียน ในหนังสือนิราศสุพรรณของสุนทรภู่ นิทานย่านสุพรรณ และบันทึกคนรุ่นเก่ากล่าวถึงที่มาของชื่อ อำเภอสามชุกในอดีต ซึ่งอาจมีความเชื่อมโยงกับความหมายของกระชุก
.
กระชุก มีรูปร่างคล้ายกระปุกทรงกระบอกสูงที่มีส่วนก้นและปากเรียวแคบ เพื่อช่วยลดการสัมผัสกับอากาศภายนอก ปกป้องไม่ให้แมลงหรือฝุ่นเข้ามาภายใน โดยทั่วไปตัวกระชุกจะมีฝาปิด ซึ่งทำจากไม้ไผ่หรือใบตองแห้งที่นำมาสานเป็นฝาปิดเพื่อป้องกันฝุ่นและแมลงได้ดี 
.
ในอดีต กระชุกเป็นภาชนะสำคัญในครัวเรือน โดยชาวบ้านมักจะใช้เก็บข้าวสาร หรือข้าวเปลือก ที่ผ่านการเก็บเกี่ยวไว้เพื่อให้เพียงพอต่อการบริโภคในครอบครัว รวมถึงใช้บรรจุเครื่องปรุงอาหาร เช่น พริกแห้ง หรือของแห้งอื่น ๆ ที่ต้องการเก็บรักษานาน นอกจากนี้ กระชุก ยังเป็นเครื่องใช้ที่สะดวกในการเคลื่อนย้าย สามารถยกหรือนำพกพาไปยังที่ต่าง ๆ ได้ง่าย
.
ประโยชน์ของกระชุก 
1. เก็บรักษาอาหารได้นาน: เนื่องจากกระชุกทำจากวัสดุธรรมชาติที่ระบายอากาศได้ดี จึงช่วยลดความชื้นและการหมักหมมภายใน ทำให้อาหารแห้ง เช่น ข้าว พริก หรือเกลือ สามารถเก็บรักษาได้นานและไม่มีกลิ่นอับชื้น
2. ช่วยป้องกันแมลง : ด้วยโครงสร้างที่ปิดสนิทและแน่นหนา กระชุกสามารถป้องกันแมลงต่าง ๆ เช่น มอด หรือหนูที่อาจเข้ามาทำลายอาหารภายในได้
3. เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม 
: กระชุกเป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ สามารถย่อยสลายได้ง่าย ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมและยังสะท้อนถึงภูมิปัญญาพื้นบ้านที่นำทรัพยากรในท้องถิ่นมาใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน
การสานกระชุก ถือเป็นงานฝีมือที่ต้องใช้ความชำนาญและความประณีต ในการขึ้นรูปไม้ไผ่ให้แน่นหนาและสวยงาม ขั้นตอนการสานจะเริ่มจากการนำไม้ไผ่มาตัดเป็นเส้นเล็ก ๆ จากนั้นจึงทำการสานด้วยมืออย่างละเอียด เพื่อให้เกิดรูปทรงที่สามารถใช้งานได้จริง ถือเป็นงานศิลปะพื้นบ้านที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น โดยเฉพาะในชุมชนชนบทของภาคอีสานและภาคเหนือ
.
แม้ว่าปัจจุบันกระชุกจะไม่ได้เป็นที่นิยมใช้งานในครัวเรือนมากนัก เนื่องจากมีภาชนะเก็บอาหารที่ทำจากพลาสติกหรือวัสดุสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ แต่กระชุกยังคงเป็นสัญลักษณ์ของภูมิปัญญาท้องถิ่น และเป็นงานฝีมือที่ยังได้รับการอนุรักษ์ไว้ในชุมชนต่าง ๆ โดยมักนำมาขายในรูปแบบของของฝากหรือของที่ระลึกที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตไทยแบบดั้งเดิม
