ในโลกของงานหัตถศิลป์ไทย มีวัสดุธรรมชาติชิ้นหนึ่งที่ทั้งสวย แปลกตา และมีตำนานอันงดงามซ่อนอยู่ นั่นคือ “ปีกแมลงทับ” 
.
ปีกสีเขียวเหลือบฟ้า-ม่วงวิบวับราวอัญมณี 
ที่คนอีสานถือเป็นของดีประจำถิ่น และเป็นสัญลักษณ์ของความเอื้อเฟื้อที่ราษฎรถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
.
ย้อนกลับไปตั้งแต่ พ.ศ. 2498 เมื่อพระองค์เสด็จเยี่ยมราษฎรในภาคอีสาน ชาวบ้านต่างน้อมนำ ปีกแมลงทับ และ แมลงทับที่ตายแล้วตามธรรมชาติ มาทูลเกล้าฯ ถวายเป็นจำนวนมาก ด้วยความศรัทธาและความเชื่อว่าเป็นของธรรมชาติที่งดงามที่สุดที่พวกเขามี
.
แรงบันดาลใจจาก “ผ้าทรงสะพักปีกแมลงทับ” อายุกว่า 100 ปี
ในปี พ.ศ. 2525 ระหว่างที่พระองค์ทอดพระเนตรโบราณวัตถุในพระตำหนักต่าง ๆ ได้ทรงพบ ผ้าทรงสะพักประดับปีกแมลงทับของสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า แม้ผ้าไหมจะเก่าตามกาลเวลา แต่ปีกแมลงทับกลับยังวิบวับสดใสเหมือนเพิ่งประดับลงไปไม่นาน ทำให้พระองค์รำลึกถึงปีกแมลงทับที่ราษฎรเคยมอบให้ ความงดงามอันไร้กาลเวลานี้ทำให้พระองค์ทราบทันทีว่า วัสดุชิ้นนี้มีคุณค่ามากกว่าที่ใครเคยคิด
.
จุดกำเนิด “แผนกประดับปีกแมลงทับ” ศิลปาชีพสวนจิตรลดา
ด้วยพระราชดำริดังกล่าว พระองค์จึงทรงตั้ง แผนกประดับปีกแมลงทับ ในโรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดา เพื่อพัฒนาวิธีใช้ประโยชน์จากปีกแมลงทับให้เกิดเป็นงานศิลป์ชั้นสูง ทั้งเพื่อเพิ่มคุณค่าให้ของมีในท้องถิ่น และเพื่อสืบสานภูมิปัญญาที่งดงามของราษฎรไทย และเพื่อให้คนทั่วโลกรู้จักความงามของมัน พระองค์ยังใช้พระองค์เองเป็น “พรีเซนเตอร์แห่งศิลป์ไทย” อีกด้วย
.
ชุดฉลองพระองค์ปีกแมลงทับ… งดงามจนโลกจำ
หนึ่งในชุดที่โด่งดังที่สุด คือ ชุดที่ทรงสวมเมื่อเสด็จฯ เยือนสหรัฐอเมริกาอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2528 เป็นชุดกลางวันผ้าไหมปักประดับปีกแมลงทับ ออกแบบโดย อีริก มอร์เทนเซน (Erik Mortensen) แห่งห้องเสื้อ Balmain ประกายสีเขียวเหลือบของปีกแมลงทับ ทำให้ชุดนี้โดดเด่นจนสื่อมวลชนต่างประเทศลงข่าวชื่นชมอย่างมาก
ต่อมาในปี พ.ศ. 2550 เมื่อเสด็จเยือนสหพันธรัฐรัสเซีย ชุดผ้ามัดหมี่ปักลูกปัดและปีกแมลงทับ ฝีมือออกแบบโดย ยุทธพงศ์ มีพรหม ก็ทำให้โลกตะลึงในเอกลักษณ์ของหัตถศิลป์ไทยอีกครั้ง สวยจนกลายเป็นภาพจำระดับนานาชาติ
.
พระราชดำริด้านการอนุรักษ์
แม้ปีกแมลงทับจะสวย แต่เมื่อความนิยมเพิ่มขึ้น พระองค์ทรงห่วงว่าการนำมาใช้มากเกินไป อาจทำให้แมลงทับลดจำนวนลง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เริ่มโครงการอนุรักษ์แมลงทับในปี พ.ศ. 2525 โดยมี ดร.วาลุลี โรจนวงศ์ เป็นผู้ดำเนินงาน นี่คือก้าวสำคัญที่ทำให้งานศิลป์ไทยงดงามควบคู่กับการอนุรักษ์ธรรมชาติอย่างยั่งยืน
.
ปีกแมลงทับ จากธรรมชาติ สู่ศิลปหัตถกรรมชั้นสูง
ทุกวันนี้ ปีกแมลงทับได้กลายเป็นวัตถุดิบสำคัญในงานหัตถศิลป์ไทยระดับมาสเตอร์พีซ ทั้งงานประดับและงานศิลป์ล้ำค่า เช่น
พระที่นั่งพุดตานถมทอง – ราวพนักประดับปีกแมลงทับ
สุพรรณเภตรา – เรือศิลป์ล้ำค่าระดับมรดกชาติ
กระเป๋าย่านลิเภาประดับปีกแมลงทับ
เข็มกลัด เครื่องประดับ งานตกแต่งร่วมสมัย
ตัวอักษรเพชรบนกำไลประดับปีกแมลงทับ
งานศิลปะตกแต่งบ้านและของขวัญพรีเมียม
ความแวววาวอันเป็นเอกลักษณ์ของปีกแมลงทับ ทำให้มันถูกเรียกว่า “อัญมณีแห่งธรรมชาติ” ที่ส่องประกายไม่มีวันเสื่อมคลาย คือมรดกหัตถศิลป์ที่ทั้งโลกชื่นชม และคนไทยภาคภูมิใจอย่างแท้จริง
