Köttbullar (เชิตต์บูลลาร์) หรือมีตบอลสวีเดน ลูกกลม ๆ ที่มักวางอยู่คู่มันบด ราดซอสเกรวี่ และตัดเลี่ยนด้วย แยมลิงกอนเบอร์รี (Lingonberry jam) มักเป็นสิ่งที่ผู้คนนึกถึงเป็นอย่างแรกเมื่อไปทานอาหารที่ IKEA แต่แล้ว จุดเริ่มต้นของเมนูนี้ไม่ได้เกิดขึ้นในสแกนดิเนเวียโดยตรง หากต้องย้อนกลับไปถึงต้นศตวรรษที่ 18 เมื่อพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 12 กษัตริย์นักรบแห่งสวีเดน พ่ายแพ้แก่กองทัพรัสเซียในสมรภูมิ Poltava ปี 1709 จนต้องลี้ภัยไปพำนักในจักรวรรดิออตโตมันอยู่นานถึง 5 ปี พระองค์ได้สัมผัสวัฒนธรรมการกินแบบตะวันออกกลาง โดยเฉพาะอาหารประเภท köfte ลูกชิ้นเนื้อผสมเครื่องเทศที่แพร่หลายในแถบตุรกี
===
เมื่อเสด็จกลับสวีเดนในปี 1714 พระองค์ได้นำอาหารรสชาติใหม่ๆ กลับมาด้วย เป็นลูกชิ้นแบบออตโตมัน แต่ดัดแปลงให้เข้ากับวัตถุดิบท้องถิ่น เนื้อหมูและเนื้อวัวถูกผสมกับขนมปังและนม ด้วยปรุงรสอ่อนกว่าเดิม และทอดด้วยเนยแทนการย่างกับถ่าน ความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ นี้ทำให้กลายเป็นอาหารที่เข้ากับสภาพภูมิประเทศ ที่มีความหนาวเย็นได้เป็นอย่างดี
===
เนื่องจากเป็นอาหารที่เรียบง่าย และเก็บรักษาได้นาน จึงทำให้ Köttbullar ค่อยๆ กลายเป็นเมนูของชาวสวีเดน ในศตวรรษที่ 18 – 19 ต่อมาเมื่อสวีเดนเริ่มสร้างภาพลักษณ์ความเป็นชาติ Köttbullar ก็ถูกนำมาเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์เช่นเดียวกับศิลปะ ดนตรี และการออกแบบ
===
ในศตวรรษที่ 20 ทั้งโลกจึงได้รู้จักมีตบอลสวีเดนผ่านช่องทางที่ไม่คาดคิด เมื่อ Ingvar Kamprad ผู้ก่อตั้ง IKEA ตัดสินใจเปิดโรงอาหารภายในห้างเฟอร์นิเจอร์ของตน และเลือก Köttbullar เป็นอาหารชูโรงที่ราคาย่อมเยา จึงทำให้ Köttbullar เป็น “soft power” ที่ทำให้โลกนึกถึงสวีเดนพอๆ กับ ABBA หรือ Volvo โดยปริยาย
===
กว่าที่ Köttbullar จะมาอยู่บนโต๊ะอาหารทั่วโลก มันได้เริ่มจากสมรภูมิ Poltava ไปยังอาณาจักรออตโตมัน กลับสู่สวีเดน และสุดท้ายขึ้นห้างเฟอร์นิเจอร์สีฟ้า–เหลือง จึงทำให้ลูกมีตบอลกลมๆ ลูกหนึ่ง อย่าง Köttbullar เป็นอาหารที่มีเรื่องราวของ การรบ การลี้ภัย การปรับตัว และการสร้างชาติ
===
เกร็ดเล็ก ๆ
หลังสวีเดนพ่ายแพ้แก่รัสเซียใน ยุทธการพอลตาวา ปี 1709 พระเจ้าชาร์ลส์ที่ 12 ต้องลี้ภัยไปยังจักรวรรดิออตโตมัน เนื่องจากชาติตะวันตกไม่พร้อมเข้าช่วย พระองค์ประทับอยู่ที่เมือง เบนเดอร์ (ปัจจุบันอยู่ในเขตดินแดนทรานส์นิสเตรีย ภายในประเทศมอลโดวา) นานถึง 5 ปี (ค.ศ. 1709–1714) โดยหวังใช้ออตโตมันถ่วงดุลอำนาจรัสเซีย แม้ออตโตมันจะมีชัยใน สงครามแม่น้ำพรุต (ค.ศ. 1710–1711) และสามารถบังคับให้ปีเตอร์มหาราชลงนามใน สนธิสัญญาพรุต ปี 1711 ทำให้รัสเซียต้องถอนทัพและยอมเสียดินแดนบางส่วน แต่สุลต่านอาห์เหม็ดที่ 3 มิได้ทำศึกต่อ
===
ขณะเดียวกันสถานการณ์ของสวีเดนกลับเลวร้ายลง ทั้งจากภาระหนี้สินและเหตุการณ์ “Kalabaliken i Bender” ความขัดแย้งระหว่างชาวสวีเดนกับทหารออตโตมัน จนพระองค์ถูกบังคับให้ออกจากที่พำนักและเสด็จกลับสวีเดนในปี 1714 เพื่อกอบกู้อำนาจ ทว่าเพียง 4 ปีต่อมา พระองค์ก็สิ้นพระชนม์ที่แนวรบ ป้อมเฟรเดริกสเตน ในนอร์เวย์ ปี 1718 อวสานตำนานกษัตริย์นักรบผู้กล้าหาญแห่งสแกนดิเนเวีย
===
ในปี 2018 เกิดกระแสฮือฮาเมื่อ บัญชี Twitter อย่างเป็นทางการของสวีเดน (@swedense) ออกมาโพสต์ว่า
“Swedish meatballs actually are based on a recipe King Charles XII brought home from Turkey in the early 18th century.” หรือแปลได้ว่า “มีตบอลสวีเดนจริง ๆ แล้วอ้างอิงมาจากสูตรที่พระเจ้าชาร์ลส์ที่ 12 นำกลับมาจากตุรกีในต้นศตวรรษที่ 18”
#จานโปรด#สวีเดน#มีตบอล#เชิตต์บูลลาร์#bbl#bangkokbank#ธนาคารกรุงเทพ
