“น้ำพริก” เหมือนจะเป็นอีกหนึ่งเครื่องจิ้มที่อยู่คู่กับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาอย่างยาวนาน คนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีธรรมเนียมการรับประทานอาหารรสเผ็ดร้อน อย่างในไทยเองเราก็มีน้ำพรกอยู่มากมายหลายชนิดที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานและอยู่คู๋กับสังคมไทยมาอย่างยาวนาน เช่นเดียวกันกับเพื่อนบ้านหลาย ๆ ประเทศ ที่มีวัฒนธรรมน้ำพริกที่เหนียวแน่น หนึ่งในตัวอย่างสำคัญก็เช่นที่อินโดนีเซีย ซึ่งมีน้ำพริกรสเด็ดอย่าง “ซัมบัล”
ซัมบัล มีลักษณะเหมือนเป็นน้ำพริกผัดรสเผ็ดร้อนที่มีพริกเป็นส่วนประกอบหลัก ผสมกับส่วนผสมอื่น ๆ ตามสูตรไม่ว่าจะเป็นกะปิก็ดี น้ำตาลปี๊บก็ดี โดยเป็นอาหารที่ฝักรากอยู่ในประวัติศาสตร์ของแถบนูซันตารามาอย่างยาวนาน
แน่นอนว่าพริกเม็ดแดง ๆ เป็นของใหม่ที่เดินทางเข้ามายังเอเชียราวศตวรรษที่ 16 แต่ก็ใช่ว่าชาวชวาจะกินเผ็ดไม่เป็น โดยก่อนหน้าที่ชาวชวาจะรู้จักกับพริกเม็ดแดง ๆ พวกเขามีการหยิบเอาเครื่องเทศรสเผ็ดร้อนอีกอย่างแทนที่ซึ่งเรียกว่า “พริกยาวชวา” หรือที่คนไทยรู้จักกันในนามของ “ดีปลี” ซึ่งในชวานั้นมีการบริโภคกันอย่างแพร่หลายในอาณาจักรมะธะรัมราวศตวรรษที่ 10 ทำให้น้ำพริกซัมบัลในยุคแรกเริ่มน่าจะใช้เครื่องเทศเผ็ดร้อนเหล่านี้เป็นหลัก ก่อนที่จะเริ่มรู้จักกับพริกไทยราวศตวรรษที่ 12 และพริกเทศในศตวรรษที่ 16
จากซัมบัลแรกเริ่มไม่กี่สูตร พอนานวันเข้าก็เริ่มที่จะแตกแขนงและเป็นที่รู้จักกันมากขึ้นตามลำดับ และมีสูตรซัมบัลที่มากมายหลายหลาก โดยในหนังสือแบบเรียนจากช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ระบุว่ามีซัมบัลอยู่ 16 สูตร อย่างไรก็ดี จากการศึกษาของนักค้นคว้าวิจัยทางด้านอาหารสามารถตามหาสูตรซัมบัลในอินโดนีดซียได้มากถึง 200 กว่าสูตรด้วยกัน โดยสูตรส่วนใหญ่นั้นเป็นสูตรที่แพร่หลายอยู่ในเกาะชวา ซึ่งถือว่าเป็นสถานที่ต้นกำเนิดของซัมบัล โดยในภาพที่เอามาให้ดูนี้เป็นซัมบัลมาตาห์ สูตรของฝั่งเกาะบาหลี
นอกเหนือจากในอินโดนีเซียแล้ว ซัมบัลก็ยังได้รับการเผยแพร่ไปสู่ประเทศอื่น ๆ รอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นมาเลเซีย หรือสิงคโปร์ ตลอดจนไปไกลถึงศรีลังกา ซึ่งอาจจะเป็นไปได้ว่าชาวดัตช์ผู้เป็นเจ้าอาณานิคม เป็นผู้นำเอาซัมบัลไปเผยแพร่ในศรีลังกา เหมือนกับอาหารอินโดนีเซียอีกหลายชนิด
วัฒนธรรมน้ำพริกซัมบัล นับว่าเป็นอีกหนึ่งวัฒนธรรมทางด้านอาหารของนูซันตารา ที่เรียกได้ว่าเป็นเครื่องจิ้มคู่ครัวที่มีการบริโภคอย่างแพร่หลายอีกอย่างหนึ่งเลยทีเดียว ซึ่งตลอดระยะเวลาทางประวัติศาสตร์ของซัมบัลได้ทำให้เราเห็นถึงพัฒนาการที่เกิดขึ้นกับของเผ็ด ๆ ที่เรากินกัน การเข้ามาของพริกเทศนับว่าได้เปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมอาหารของภูมิภาคนี้อยู่ไม่น้อย
Citations:
https://nationalgeographic.grid.id/…/ada-212-jenis…
