โถเคลือบน้ำเงินขาวจากสมัยกรุงศรีอยุธยา 
เป็นหนึ่งในเครื่องกระเบื้องที่สะท้อนถึงความงดงามของศิลปกรรมไทย ผสมผสานกับความประณีตของช่างฝีมือจีน 
.
ผลงานเหล่านี้ผลิตขึ้นในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา (ค.ศ. 1350-1767) โดยได้รับอิทธิพลจากราชสำนักสยามซึ่งสั่งทำเป็นพิเศษจากเมือง จิ่งเต๋อเจิ้น (景德镇) ศูนย์กลางการผลิตเครื่องกระเบื้องชั้นสูงของจีน 
.
โถเคลือบเหล่านี้ ถูกนำเข้าเพื่อใช้ในราชสำนักและกลุ่มชนชั้นสูงของอยุธยา 
ทั้งเพื่อเป็นภาชนะสำหรับเก็บเครื่องหอม
ของมงคล หรือแม้กระทั่งใช้ในพิธีกรรมสำคัญ
.
ต้นกำเนิดและอิทธิพลของศิลปกรรมจีนในราชสำนักไทย
ในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา ราชสำนักไทยมีความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีนอย่างแน่นแฟ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการสั่งทำเครื่องกระเบื้องพิเศษเพื่อใช้ในราชสำนักสยาม โถเคลือบน้ำเงินขาว (Blue and White Porcelain) กลายเป็นที่นิยมอย่างมาก เนื่องจากเป็นเครื่องกระเบื้องที่มีความทนทาน เคลือบผิวมันเงา และสามารถวาดลวดลายได้อย่างละเอียด
.
โถเคลือบน้ำเงินขาว โครงสร้างและรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ มักมีรูปทรงที่สง่างาม โดยมีฝาปิดที่ออกแบบมาให้เข้ากับตัวโถอย่างกลมกลืน ลักษณะโถที่พบเห็นได้บ่อย ได้แก่
โถทรงสูงและลึก พร้อมฝาปิดแบน – เป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมมากในสมัยอยุธยา ฝาปิดแบนช่วยให้จัดวางสิ่งของซ้อนกันได้ง่าย และมีขอบกว้างที่ช่วยเพิ่มความมั่นคงของภาชนะ
โถฝาทรงโดม หรือฝาทรงไข่ – เป็นรูปแบบที่เริ่มแพร่หลายในยุคหลัง ตัวฝาจะมีลักษณะโค้งมน และมักตกแต่งด้วยปุ่มจับรูปดอกบัว ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์และความเจริญรุ่งเรือง
ฐานรองทรงกลมซ้อนสองชั้น – เป็นเอกลักษณ์ของเครื่องกระเบื้องที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะจีน ช่วยเพิ่มมิติและความมั่นคงของภาชนะ
หนึ่งในเอกลักษณ์ที่ทำให้โถเคลือบจากอยุธยาโดดเด่น คือ ลายไทยก้านขด ซึ่งเป็นลายที่สะท้อนถึงอัตลักษณ์ของศิลปะไทย ลายเหล่านี้ได้รับแรงบันดาลใจจากธรรมชาติ โดยเฉพาะเถาวัลย์ที่เลื้อยพันกันอย่างอ่อนช้อย
ลายเถาดอกไม้ (Floral Vine Patterns) 
– พบได้ทั่วไปบนตัวโถและฝาปิด มักมีการจัดเรียงดอกไม้แปดดอกที่กำลังผลิบานอย่างสมดุล ดอกไม้แต่ละดอกล้อมรอบด้วยเถาวัลย์ที่โค้งไปมา เสริมความอ่อนช้อยของลวดลาย
ลายกนก (Flame-Like Thai Motif) 
– เถาวัลย์ที่โค้งเกี่ยวกันคล้ายเปลวไฟ สื่อถึงพลังแห่งความเป็นไทย ลายนี้มักถูกใช้เป็นขอบล้อมรอบฐานโถหรือบริเวณขอบฝา
ลายดอกไม้และกิ่งก้าน (Interwoven Foliage) 
– สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์และความเจริญรุ่งเรืองในวัฒนธรรมไทย
ศิลปินไทยออกแบบลวดลายเหล่านี้อย่างประณีต ก่อนส่งไปให้ช่างจีนวาดลงบนพื้นผิวของโถด้วยสีน้ำเงินเข้มที่มีความคมชัด 
เมื่อลงเคลือบและผ่านการเผาที่อุณหภูมิสูง ลวดลายจึงคงทนถาวร ไม่เลือนหายตามกาลเวลา
.
โถเคลือบน้ำเงินขาวจากสมัยอยุธยา ไม่ได้เป็นเพียงภาชนะที่ใช้ในชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องแสดงฐานะของชนชั้นสูงและเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงรสนิยมของราชสำนักสยาม เป็นหนึ่งในหลักฐานที่สะท้อนถึงความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างสองอาณาจักร
.
แรงบันดาลใจสู่งานเครื่องปั้นดินเผาไทย ด้วยเทคนิคการเคลือบและลวดลายเหล่านี้ ยังส่งอิทธิพลต่อการผลิตเครื่องปั้นดินเผาของไทย เช่น เครื่องสังคโลกจากสุโขทัยและศรีสัชนาลัย
หลักฐานทางโบราณคดี โถเคลือบเหล่านี้ถูกค้นพบในแหล่งโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์หลายแห่ง เช่น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร และพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติอยุธยา
.
แม้กาลเวลาจะเปลี่ยนไป แต่ความงามของโถเคลือบน้ำเงินขาวจากอยุธยายังคงอยู่ และเป็นมรดกทางศิลปะที่คนไทยควรภาคภูมิใจ
