เครื่องปั้นดินเผาพนมดงรัก 
หรือที่รู้จักในนาม เตาพนมดงรัก เป็นแหล่งเครื่องปั้นดินเผาโบราณที่สำคัญตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาพนมดงรัก 
อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าพันปี
.
โดยชื่อ “พนมดงรัก” มาจากเทือกเขาพนมดงรัก ซึ่งเป็นพรมแดนธรรมชาติกั้นระหว่างไทยกับกัมพูชาและลาว โดยคำว่า “พนมดงรัก” มาจากภาษาเขมรคำว่า “พนมดองแร็ก” (ជួរភ្នំដងរែក) แปลว่า “ภูเขาไม้คาน” 
.
นับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่แสดงถึงความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างอารยธรรมเขมรโบราณและวัฒนธรรมไทย เป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาขนาดใหญ่ ที่มีความสำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
.
ความพิเศษของเครื่องปั้นดินเผาพนมดงรัก อยู่ที่เนื้อดินคุณภาพดีจากแหล่งดินในท้องถิ่น ผสมผสานกับเทคนิคการเผาแบบโบราณที่สืบทอดมาจากช่างฝีมือชาวเขมร ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีความแข็งแกร่ง เนื้อละเอียด และมีน้ำเคลือบสีน้ำตาลเข้มเป็นเอกลักษณ์ เรียกว่า “เคลือบขี้เถ้า” ที่เกิดจากการหลอมตัวของขี้เถ้าไม้ระหว่างการเผา ลวดลายที่ปรากฏบนภาชนะมักเป็นลายกดประทับแบบศิลปะเขมรโบราณ เช่น ลายก้านขด ลายดอกบัว 
และลายเครือเถา
.
เครื่องปั้นดินเผาพนมดงรักถูกใช้ในพิธีกรรมสำคัญและเป็นเครื่องบรรณาการระหว่างอาณาจักร ช่างปั้นจะต้องทำพิธีบูชาครูและเลือกฤกษ์ยามก่อนการปั้นและเผา โดยเฉพาะการผลิตไหใส่อัฐิและภาชนะที่ใช้ในศาสนสถาน เชื่อว่าจะต้องทำด้วยใจบริสุทธิ์และความตั้งใจอย่างสูง ภาชนะที่ผลิตจากเตาพนมดงรักจึงไม่เพียงมีคุณค่าด้านประโยชน์ใช้สอย แต่ยังแฝงไว้ด้วยคุณค่าทางจิตใจและความศรัทธา
.
ปัจจุบัน มรดกภูมิปัญญาเครื่องปั้นดินเผาพนมดงรักได้รับการฟื้นฟูและพัฒนาโดยช่างพื้นบ้านรุ่นใหม่ ผสมผสานเทคนิคโบราณกับการออกแบบร่วมสมัย ทำให้เกิดผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย ทั้งเครื่องใช้ในครัวเรือน ของตกแต่งบ้าน และของที่ระลึก กลายเป็นสินค้า OTOP ที่สร้างรายได้ให้ชุมชน นอกจากนี้ยังมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์และศูนย์เรียนรู้เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นหลัง รวมถึงการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดสุรินทร์
แหล่งเตาเผาพนมดงรักยังเป็นพื้นที่ศึกษาทางโบราณคดีที่สำคัญ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับพัฒนาการทางเทคโนโลยีการผลิตเครื่องปั้นดินเผา การค้าขาย และความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนโบราณในภูมิภาค นักวิชาการและนักโบราณคดีทั้งไทยและต่างประเทศให้ความสนใจศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง เพื่อเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
