น้ำต้น เป็นภาชนะใส่น้ำแบบล้านนา ที่มีความสำคัญทั้งในด้านวัฒนธรรมและการใช้งานทั่วไป สืบทอดมาจากงานฝีมือของช่างชาวไทยใหญ่หรือชาวเงี้ยว
.
ด้วยรูปทรงอันเป็นเอกลักษณ์และลวดลายประณีต ทำให้น้ำต้นเป็นมากกว่าภาชนะใส่น้ำ แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งวัฒนธรรมและประเพณีของชาวล้านนา
ตำนานน้ำต้นเงี้ยว ตำนานกล่าวว่า ช่างเงี้ยวได้สร้างน้ำต้นขึ้นมาเป็นครั้งแรกโดยใช้ดินเผาแรงไฟต่ำ ด้วยการออกแบบที่อ้วนกลม คอยาว และปากเล็ก ทำให้น้ำต้นมีความสวยงามและเหมาะสำหรับการใส่น้ำ นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่า น้ำต้นเป็นของสูงและมีความเป็นมงคล จึงมักใช้ในพิธีกรรมต่าง ๆ หรือกิจกรรมที่มีเกียรติ เช่น การต้อนรับแขก การตั้งไว้บนหอผีหอเจ้าทรง และการใช้ในพิธีฟ้อนผีเพื่อบวงสรวงเซ่นไหว้ผี
ความเชื่อและการใช้น้ำต้นในพิธีกรรม
– น้ำต้นมักใช้ใส่น้ำเพื่อดื่มและรับแขกบนเรือน ซึ่งถือว่าเป็นการต้อนรับที่มีเกียรติและเป็นมงคล
– ใช้ในพิธีกรรมทางศาสนาและการบวงสรวงเซ่นไหว้ เช่น ในพิธีฟ้อนผีหรือการบูชาผีบรรพบุรุษ
– เชื่อว่าน้ำต้นมีพลังในการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายและเสริมสร้างความเป็นมงคลให้แก่บ้านและครอบครัว
น้ำต้นมีรูปทรงที่หลากหลายถึง 8 แบบ ได้แก่ แบบหัวแดง, แบบทรงสูง, แบบคอคอดปากบาน, แบบน้ำต้นแม่วาง, แบบทรงอ้วน, แบบยาวกลีบมะเฟือง, แบบทรงขวด, และแบบน้ำเต้า มักมีสีแดงอิฐและตกแต่งด้วยลายกดประทับและลายขูดขีด
การผลิตน้ำต้นมีขั้นตอนหลัก คือ การเตรียมดิน, การขึ้นรูป, การตกแต่ง, การผึ่ง, และการเผา ปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในบางขั้นตอน
งานศิลปหัตถกรรมนี้เป็นอาชีพที่เติบโตได้มาก เพราะสามารถปรับเปลี่ยนรูปแบบตามกระแสการตลาด ไม่ว่าจะใช้หรือตกแต่ง เช่น การสร้างลวดลายแปลกใหม่ การแต่งสีสันทันสมัย และการผลิตตามคำสั่งลูกค้า
หมู่บ้านหัตถกรรมในจังหวัดเชียงใหม่ที่มีชื่อเสียงในการผลิตน้ำต้น:
1. หมู่บ้านเหมืองกุง “ตำนานน้ำต้นคนปั้นดิน”
2. หมู่บ้านกวนวัวลาย “บ้านกวนวัวลายสืบสานปั้นดิน ใส่น้ำดื่มกินหอมเย็นชื่นใจ”
3. หมู่บ้านม่อนเขาแก้ว “แหล่งปั้นเครื่องครัวจากดิน สร้างสรรค์ของกินหอมกลิ่นดินเผา”
4. หมู่บ้านป่าตาล “มหัศจรรย์ดินยิ้ม ถิ่นล้านนา”
มาร่วมสนับสนุนงานฝีมือไทย และสัมผัสความงามของน้ำต้น ได้ที่หมู่บ้านหัตถกรรมเหล่านี้กันค่ะ
