ถ้าพูดถึงโบราณสถานในอินโดนีเซียที่สำคัญและน่าสนใจแล้ว นอกเหนือจากบุโรพุทโธที่อัดแน่นไปด้วยสารพัดสัญลักษณ์ในศาสนาพุทธแล้ว ก็ยังมี “จันทิปรัมบะนัน” ที่เปรียบเสมือนกับอีกหนึ่งความยิ่งใหญ่ของสถาปัตยกรรมชวาภาคกลางตอนปลายเลยทีเดียว
จันทิปรัมบะนันหรือจันทิโลโลจงกรัง เป็นศาสนสถานเนื่องในศาสนาฮินดู สร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์สัญชัย เป็นจันทิที่ใหญ่ที่สุดบนเกาะชวา โดยมีแนวคิดว่าถูกสร้างขึ้นมาเพื่อประกาศความยิ่งใหญ่ของราชวงศ์สัญชัยและศาสนาฮินดูที่ขึ้นมามีอิทธิพลเหนือราชวงศ์ไศเลนทร์ผู้สร้างบุโรพุทโธและเซวู อันเป็นตัวแทนของศาสนาพุทธในชวา โดยมีพื้นที่ของจันทิแบ่งออกเป็นจันทิใหญ่ ๆ 8 หลัง 3 หลังแรกสร้างเป็นเทวาลัยพระตรีมูรติ คือจันทิศิวะ จันทิวิษณุ และจันทิพรหม 3 หลังถัดมาเป็นจันทิของสัตว์พาหนะประจำตัวเทพ คือจันทินนทิ จันทิครุฑ จันทิหงส์ และ 2 หลังสุดท้ายเป็นซุ้มทางเข้าอยู่ทางทิศตะวันตกและทิศตะวันออก นอกจากนี้ยังมีจันทิขนาดเล็กยิบย่อยไปอีกเป็นจำนวนหลายร้อยหลัง
ภายในจันทิมีลักษณะเป็นผัง 5 ห้องที่พบได้ทั่วไปในศิลปะชวาภาคกลางตอนปลาย โดยห้องตรงกลางเป็นที่ประดิษฐานของเทวรูปพระศิวะ ที่ห้องมุขตามทิศต่าง ๆ ทั้ง 4 ทิศก็จะมีเทวรูปประดิษฐานต่างกันออกไป คล้ายกับธยานิพุทธในศาสนาพุทธมหายาน โดยทิศตะวันออกเป็นมุขทางเข้าที่ไม่มีการประดิษฐานเทวรูป ทางทิศใต้เป็นห้องพระอคัสตยะ ครูฤๅษีผู้สั่งสอนสรรพวิชาให้แก่ชาวอินเดียใต้ ทางทิศตะวันตก เป็นห้องของพระคเณศ ซึ่งเป็นโอรสและหัวหน้าของบริวารพระศิวะ ส่วนทางทิศเหนือเป็นห้องของมหิษาสูรมรรทนี หรือก็คือพระแม่ทุรคาปราบอสูรรูปควาย ตัวแทนของการขจัดความโง่เขลา โดยห้องต่าง ๆ เหล่านี้ล้วนแต่เป็นการสร้างเพื่ออุทิศให้แก่คนรอบข้างของกษัตริย์ พระอคัสตยะอุทิศให้ราชครู, พระคเณศอุทิศให้ขุนพล, และมหิษาสูรมรรทนีอุทิศให้แก่พระมเหสี
ที่บริเวณฐานของปรัมบะนันเป็นภาพสลักอยู่รอบเล่าเรื่องเกี่ยวกับตำนานในศาสนาฮินดู มีลักษณะตัวละครคล้ายกับภาพสลักที่บุโรพุทโธ โดยมีลักษณะเด่นที่ต่างไปคือเป็นภาพที่แออัดไปด้วยองค์ประกอบต่าง ๆ จนไม่มีที่ว่าง
อีกหนึ่งลักษณะสำคัญของปรัมบะนันคือถึงแม้ว่าจะเป็นศาสนสถานฮินดู แต่ก็ปรากฏการประดับด้วยเจดีย์จำลองหรือสถูปิกะที่ชั้นหลังคา ประกอบกับมีลักษณะการไล่ระดับที่เป็นเส้นตรงเฉียงลงมา ไม่เหมือนกับศาสนสถานอื่นในยุคก่อนหน้าที่จะมีลักษณะเส้นรอบนอกหลังคาเป็นขั้นบันได และที่ยอดของจันทิยังปรากฏรูปแบบคล้ายกับอมลกะที่นิยมในศิลปะอินเดียเหนือด้วย
#ที่โปรด#ประวัติศาสตร์#เที่ยวต่างประเทศ#อินโดนีเซีย
อ้างอิง
เชษฐ์ ติงสัญชลี, ประวัติศาสตร์ศิลปะอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้, 2560
