ถ้ำสวยบนยอดเขาหลวงนี้ตั้งอยู่ในจังหวัดเพชรบุรี โดยภายในถ้ำปรากฏหินงอกหินย้อยสวยงามทั่วทั้งผนังถ้ำ และที่ด้านบนของถ้ำก็เป็นช่องเปิดกว้างให้แสงอาทิตย์ส่องเข้ามาภายในกระทบกับหินงอกหินย้อยเหล่านั้นสะท้อนเป็นสีสันตระการตา ถ้ำเขาหลวงนับว่าเป็นถ้ำที่มีขนาดใหญ่และสำคัญที่สุดในจังหวัดเพชรบุรี โดยในสมัยรัชกาลที่ 4 นั้น เมื่อทรงแปรพระราชฐานมายังพระราชวังฤดูร้อนพระนครคีรีก็ได้เสด็จประพาสยังถ้ำแห่งนี้พร้อม ๆ กับเป็นการสร้างชื่อเสียงให้กับถ้ำจนเป็นที่รู้จักมากขึ้น โดยทรงโปรดฯให้สร้างบันไดคอนกรีตลงไปในถ้ำ และบูรณะพระพุทธรูปโบราณภายใน กระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 5 ก็ได้มีการตั้งให้ถ้ำเขาหลวงกลายเป็นวัดขึ้นมา ตลอดจนมีการบูรณะและสร้างพระพุทธรูปเพิ่มเติมเพื่อถวายให้เป็นเกียรติแก่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงโปรดฯให้บูรณะและทำให้ถ้ำนี้เป็นที่รู้จักขึ้น
