รื่นรมย์ชมวัง: “สวนผักกาด” วังเรือนไทยใจกลางกรุง

จริงอยู่ที่ว่าวังเจ้านายต่าง ๆ ในสมัยหลังจะได้รับอิทธิจากตะวันตกมาใช้ในการสร้างวังที่ประทับจนอาจจะเรียกได้ว่าเป็นค่านิยมของเจ้านายไทยในสมัยก่อนก็ว่า แต่นอกเหนือจากตึกอาคารแบบฝรั่งแล้ว วังเจ้านายที่มีรูปลักษณ์เป็นเรือนไทยก็ยังคงมีอยู่ด้วยกันหลายแห่ง ซึ่งในวันนี้ #ที่โปรด จะมาพูดถึงเรือนไทยอีกแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองไม่ไกลจากสถานีรถไฟฟ้า BTS พญาไท อย่าง “วังสวนผักกาด”

ประวัติ

วังสวนผักกาดตั้งอยู่บนพื้นที่สวนผักกาดของชาวจีนในอดีตที่พากันปลูกผักกาดกันมาอย่างยาวนาน จนกระทั่งพระโอรสของทูลกระหม่อมบริพิตร คือพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุมภฏพงษ์บริพัตร กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต และพระชายาคือหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร ได้เข้ามาขอซื้อพื้นที่เพื่อสร้างวังในเขตชานเมือง โดยได้ทรงเสาะหาเรือนไทยมาปลูกไว้ทั้งหมด 8 หลัง

วังสวนผักกาดถูกใช้เป็นที่ประทับและได้เปิดให้บุคคลทั่วไปสามารถเข้ามาชมคอลเลคชั่นสะสมส่วนพระองค์ได้ด้วย จนกระทั่งพระองค์เจ้าจุมภฏพงษ์ฯ สิ้นพระชนม์ลงในปี 2502 วังสวนผักกาดจึงมาอยู่ภายใต้การดูแลของมูลนิธิจุมภฏ-พันธุ์ทิพย์และเปิดให้บริการในฐานะพิพิธภัณฑ์เรื่อยมาจากถึงปัจจุบัน

เรือนไทย

เรือนไทยในวังสวนผักกาดมีทั้งหมด 8 หลังด้วยกัน โดยหลังที่ 1-4 จะมีทางเดินเชื่อมระหว่างกัน ส่วนหลังที่ 5-8 จะอยู่แยกออกไป นอกจากนี้ในแต่ละหลังก็จะมีวัตถุจัดแสดงที่แตกต่างกันดังนี้

หลังที่ 1 วัตถุโบราณในยุคต่าง ๆ เช่นพระพุทธรูปและเทวรูป ส่วนชั้นล่างจัดแสดงเครื่องดนตรี

หลังที่ 2 ของใช้ส่วนพระองค์ ได้แก่ เครื่องมุก เครื่องงา และขวดน้ำหอมจากต่างประเทศ

หลังที่ 3 เครื่องเบญจรงค์และเครื่องถม ชั้นล่างจัดแสดงหินสวยงามหายาก

หลังที่ 4 ห้องพระ มีบานประตูมุก

หลังที่ 5 โบราณวัตถุสมัยก่อนประวัติศาสตร์จากแหล่งบ้านเชียง ชั้นล่างจัดแสดงฟอสซิล

หลังที่ 6 หัวโขนและหุ่นละครเล็ก

หลังที่ 7 กระเบื้องเครื่องเคลือบ เครื่องถ้วย

หลังที่ 8 เครื่องแก้ว เครื่องเงิน เครื่องคราม

หอเขียน

หอเขียนถือได้ว่าเป็นไฮไลท์เด็ดของวังสวนผักกาดเลยก็ว่าได้ โดยหอเขียนแห่งนี้ เป็นอาคารไม้สมัยอยุธยาที่ได้รับรางวัลพระราชทานในฐานะอาคารอนุรักษ์ดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยามฯ โดยในปี 2501 หม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ได้ทราบข่าวของหอไตรเก่าที่อยุธยา จึงกราบทูลให้สมเด็จในกรมฯ หรือ พระองค์เจ้าจุมภฏพงษ์ฯทรงทราบ ซึ่งก็ทรงเห็นพ้องกันว่าควรที่จะนำมาไว้ที่วังสวนผักกาดโดยทรงสร้างศาลาถวายวัดนั้นเพื่อแลกกับหอเขียนเป็นเงินสูงถึง 140,000 บาทด้วยกันในสมัยนั้น

นอกจากค่าทำนุบำรุงวัดเพื่อแลกกับหอเขียนแล้วยังต้องเสียค่าบูรณะซ่อมแซมอีกกว่า 150,000 บาท ซึ่งสมเด็จในกรมฯ ก็ได้ประทานให้พระชายาในฐานะของขวัญวันเกิด

สถาปัตยกรรม

หอเขียนวังสวนผักกาดมีลักษณะเป็นหอไตรอยุธยามีใต้ถุนสูง ซึ่งแต่เดิมมีสองหลังคือหอไตรและหอเขียน ต่อมาได้บูรณะรวมกันเป็นหลังเดียว มีการยกพื้นภายในและมีระเบียงทางเดินรอบทิศทั้ง 4 ด้าน โดยชั้นนอกเป็นของหอเขียน และชั้นในเป็นของหอไตร เป็นอาคารไทยตามจารีต มีหลังคามุขเดียวไม่ซ้อนชั้นหลังคาตั้งอยู่บนกลางอาคารมีหลังคาลาดออกมาโดยรอบ บนหลังคามีช่อฟ้า นาคสะดุ้งใบระกาและหางหงส์อย่างครบถ้วน

ฝาผนังด้านนอกมีการตกแต่งด้วยลายไม้แกะสลักเป็นพรรณพฤกษาเช่นเดียวกันกับผนังด้านนอกของหอไตรเดิมตรงระเบียงทางเดิน ส่วนผนังด้านในทั้งของส่วนระเบียงทางเดินที่เป็นส่วนหอเขียน กับภายในเรือนยกพื้นสูงด้านในที่เป็นส่วนหอไตรนั้นมีการเขียนลายรดน้ำสีทองอร่ามตาเป็นเรื่องราวพุทธประวัติเหมือนกันโดยจับเรื่องตั้งแต่ตอนหลังจากตรัสรู้ไปจนถึงตอนดับขันธ์ปรินิพพาน ซึ่งมีภาพไฮไลท์ในส่วนของภาพเมรุที่ใช้ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ

การกำหนดอายุของหอเขียนนั้น นอกจากจะกำหนดอายุได้ว่าเป็นหอไตรอยุธยาแล้ว ยังสามารถกำหนดอายุสมัยที่ระบุเจาะจงได้อีก โดยนักวิชาการส่วนใหญ่สันนิษฐานว่าอายุของหอเขียนนี้น่าจะอยู่ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยสันนิษฐานจากตัวกากที่เป็นชาวยุโรป รวมไปถึงภาพการแต่งกายขุนนางที่คล้ายกับจิตรกรรมสมัยสมเด็จพระนารายณ์ที่วัดยม พระนครศรีอยุธยาอีกด้วย ซึ่งวังสวนผักกาดนี้นับว่าเป็นอีกหนึ่งพิพิธภัณฑ์และสถานที่ท่องเที่ยวใจกลางเมืองที่เดินทางสะดวก ร่มรื่น และน่าเข้าชม ซึ่งผู้ที่สนใจสามารถเข้ามาเยี่ยมชมได้ตามพิกัดและวันเวลาที่ระเอาไว้ข้างล่าง