ต้นกำเนิดของข้าวแกง บ้างก็เล่าว่าเริ่มปรากฎหลักฐานว่ามีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาแต่เป็นการรับประทานในหมู่ข้าราชการเท่านั้น แต่หากกล่าวถึง “ยุคทอง” ของข้าวแกงพบว่ามีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 โดย ส.พลายน้อย (นักเขียนศิลปินแห่งชาติ) ได้กล่าวไว้ในหนังสือพิมพ์ว่าบางคนก็ค้าขายข้าวแกงจนร่ำรวย เช่น ตาเพ็ง พ่อค้าข้าวแกงได้สร้างวัดราษฎร์บำเพ็ญที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา.การที่ข้าวราดแกงเริ่มกลายเป็นวัฒนธรรมหนึ่งของชาวสยาม เนื่องมาจากความพยายามในการปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยสอดรับกับตะวันตก มีการขุดคลอง ทำถนนหลักหลายสาย เกิดธุรกิจการค้าขึ้นมากมายและเกิดการจ้างงานมากขึ้น จากที่ชาวสยามเคยเป็นชาวไร่ชาวนาก็กลายมาเป็นลูกจ้างของห้างร้านและธุรกิจต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นมากมายในพระนคร.และด้วยเหตุนี้ “วัฒนธรรมการทานอาหารนอกบ้าน” จึงถือกำเนิดขึ้น ข้าวแกงกลายเป็นอาหารที่สะดวกรวดเร็วเหมาะกับวิถีชีวิตที่ต้องทำงานภายในเวลาราชการ พอทานข้าวเที่ยงเสร็จก็กลับไปทำงานต่อ ซึ่งแตกต่างจากสมัยก่อนหน้า ชาวสยามมีอาชีพเป็นชาวนาชาวสวน วิถีชีวิตการทานอาหารจึงเป็นการซื้อมาทำกินเองที่บ้าน พกห่อข้าวไปกินที่นา.จึงกล่าวได้ว่า ข้าวราดแกง เริ่มเกิดขึ้นมาตามพลวัตรของสยามที่เปลี่ยนแปลงไปเน้นสอดรับกับตะวันตก และปัจจุบันข้าวแกงก็ยังคงเป็นอาหารฟาสต์ฟู้ดของคนไทยที่อร่อย เมนูหลากหลาย และสะดวกรวดเร็ว
