พูดถึงต้มเปรต บางคนอาจจะบอกว่าชอบ บางคนก็อาจจะส่ายหน้าหนี โดยต้มเปรตนับว่าเป็นอาหารท้องถิ่นที่พบได้มากในทางภาคอีสานของไทย แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น เมื่อถึงชื่อเปรต เราก็จะนึกถึงผีตัวสูงใหญ่ มือเท่าใบลาน ปากเท่ารูเข็ม ซึ่งก็ชวนให้นึกสงสัยว่าต้มเปรตมันเกี่ยวข้องกับเปรตกันอย่างไร
ต้มเปรต ตามนิยามในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ปี 2554 ได้ให้คำจำกัดความเอาไว้ว่าเป็น “ชื่อแกงอย่างหนึ่ง ทำคล้ายต้มยำ แต่ใช้ปลาไหลทั้งตัว” ซึ่งต้มเปรตนับว่าเป็นอาหารที่หยิบยกเอาปลาไหลมารังสรรค์เป็นอาหารด้วยวิธีการที่เฉพาะตัว โดยการที่จะได้กินปลาไหลนั้น ในอีสานนิยมได้รับประทานกันในช่วงหน้าแล้งหลังฤดูเก็บเกี่ยวข้าว ซึ่งจะเป็นช่วงเวลาที่มีการ “สาส่าง” หรือการวิดน้ำออกจากบ่อน้ำในนา ซึ่งในบ่อก็จะมีปลาต่าง ๆ ที่คนในท้องถิ่นจะจับมาบริโภคกัน หนึ่งในนั้นก็คือปลาไหลที่จะมุดอาศัยอยู่ในรูที่จะใช้วิธีการจับอย่างการแทงปลาไหล ซึ่งปลาไหลเหล่านี้ก็จะถูกนำไปประกอบอาหารที่หลากหลาย หนึ่งในนั้นก็คือการเอาไปทำต้มเปรตปลาไหล
ในการทำต้มเปรตปลาไหล จะมีการล้างเมือกให้สะอาดก่อนที่จะนำไปต้ม ซึ่งการต้มนี้ ที่เคยอ่านเจอคือในอดีตใช้วิธีการที่ค่อนข้างทารุณอย่างการต้มทั้งเป็น แต่ทั้งนี้ในปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงมาทำให้ตายก่อนต้ม ทำให้ความโหดร้ายตรงนี้ลดลงไปตามกาลเวลา โดยภูมิปัญญาการล้างเมือกของผู้คนก็อาจจะมีความต่างไปบ้างตามท้องถิ่น มีการดับกลิ่นคาวโดยการใช้เกลือไปจนถึงพวกใบข่อยใบมะกรูดในการขูดเอาเมือกออก
สำหรับความเป็นมาของชื่อ “เปรต” ในที่นี้ เท่าที่สืบค้นเราพบการกล่าวถึงใน 2 ลักษณะใหญ่ ๆ เรื่องแรกกล่าวว่าการเทเหล้าขาวใส่ให้ปลาไหลกินในอดีตโดยเชื่อว่าเป็นการถือแก้เคล็ดให้เปรตกิน ในขณะที่อีกหนึ่งเรื่องราวกล่าวว่าชื่อของต้มเปรตในที่นี้มาจากการที่ต้มปลาไหลเป็นใส่ทั้งตัวและมันดีดดิ้นเหยียดยาว ทุกข์ทรมานเหมือนเปรต เป็นต้น ซึ่งแนวคิดไหนถูกต้องตามฉบับบทก็ยากที่จะสืบเสาะได้อย่างชัดเจน หรือถ้าใครมีแนวคิดอื่นก็มาแชร์กันได้
ถึงแม้ว่าต้มเปรตในอดีตอาจจะเป็นอาหารที่ไม่น่าพิสมัยด้วยวิธีการทำ แต่ถึงอย่างนั้นเมื่อกาลเวลาผ่านไป กรรมวิธีการทำก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยเพื่อเข้ากับบริบทของสังคมที่มีมุมมองที่ต่างออกไป ต้มเปรต จึงอาจจะไม่ได้เป็นการต้มเปรตบนความทุกข์ทรมานของปลาไหล หากแต่กลายเป็นต้มปลาไหลธรรมดาที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเปรตอีกต่อไปก็เป็นไปได้…
.
#จานโปรด#อีสาน#ต้มเปรต#ต้มปลาไหล#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
