ฉัตรมงคล : พระราชพิธีกับหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่พลัดถิ่นไปปารีส.“ฉัตร” นับว่าเป็นเครื่องสูงที่มีความสำคัญ เพราะนี่ไม่ใช่เพียงแค่ฉัตรประดับ หากแต่ยังมีสถานะเป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ในบางตำรา เป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้กษัตริย์เป็นกษัตริย์โดยสมบูรณ์ นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่าฉัตรนี้มีเทวดาอย่าง “พระกำพูฉัตร” คอยปกปักษ์รักษาอยู่
ความศักดิ์สิทธิ์นี้เอง ทำให้เกิดพิธีการสมโภชพระมหาเศวตฉัตรที่จะได้รับการยกขึ้นให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของพระราชพิธีฉัตรมงคล มีการสังเวยบวงสรวง ตลอดจนขับฉันท์เพื่อกล่อมสมโภชด้วย “คำฉันท์ดุษฎีสังเวยพระมหาเศวตฉัตร” นี้ ยังคงมีเก็บรักษาอยู่ในหอสมุดแห่งชาติ ทว่ากลับมีอยู่ฉบับหนึ่ง ที่เดินทางพลัดหลงจากกรุงเทพ ไปอยู่ที่กรุงปารีสด้วย.จุดเริ่มต้นของวันฉัตรมงคล ในพระราชพิธีสิบสองเดือน ระบุว่าเกิดขึ้นจากการสมโภชเครื่องราชูปโภคของเจ้าพนักงานเป็นการภายใน ก่อนที่ล้นเกล้ารัชกาลที่ 4 จะเห็นสมควรให้กระทำการสมโภชดังกล่าวในวันคล้ายวันพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และเรียกว่าเป็นพระราชพิธีฉัตรมงคลเรื่อยมา ซึ่งการขับกล่อมพระมหาเศวตฉัตรนั้น จะใช้เนื้อความจากคำฉันท์ดุษฎีสังเวยพระมหาเศวตฉัตร พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร
เนื้อหาของคำฉันท์ดังกล่าว บอกเล่าถึงการสมโภชพระมหาเศวตฉัตรในพระที่นั่งต่าง ๆ แบ่งออกเป็นเล่มตามแต่ละพระที่นั่งรวม 3 เล่ม คือพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระที่นั่งไพศาลทักษิณ และพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย (รวมพระที่นั่งอนันตสมาคมเอาไว้ในเรื่องเดียวกัน) ตลอดจนระบุว่าเนื้อหาทั้ง 3 เล่มนี้ยังคงถูกนำมาใช้อ่านในคราวรัชกาลที่ 5 ด้วย.อย่างไรก็ดี การปรากฏขึ้นของสมุดไทยเรื่องฉันท์กล่อมเศวตฉัตร ที่รศ.ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี ได้สำรวจพบในหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศส ในเมืองปารีส ได้ชี้ให้เห็นถึงเนื้อหาใหม่ที่พบในเอกสารดังกล่าว โดยจากบัญชีของหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศสระบุว่าได้เอกสารฉบับนี้มาตั้งแต่สมัยที่ยังเป็นจักรวรรดิฝรั่งเศสของพระเจ้านโปเลียนที่ 3 อยู่ ทำให้สันนิษฐานว่าฉันท์ฉบับนี้เดินทางไปฝรั่งเศสในสมัยรัชกาลที่ 4 โดยรศ.ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี สันนิษฐานว่าพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ เป็นผู้นำไป
เนื้อหาในฉันท์ฉบับนี้ รศ.ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี สันนิษฐานว่าเป็นฉันท์ที่ใช้ในการสมโภช ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ ในขณะที่ในบทความของณัฐรุจา งาตา สันนิษฐานว่าอาจจะเป็นการสมโภชทั้งที่พระที่นั่งอัมรินทรวินิจฉัยและพระที่นั่งไพศาลทักษิณในเรื่องเดียวกัน เหมือนกับกรณีรวมพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยกับพระที่นั่งอนันตสมาคมในการสมโภชเมื่อครั้งพระราชพิธีเมื่อปีกุน โดยระบุว่าเนื้อหาในลาที่ 1 มีการกล่าวถึงมณฑลพิธีที่จัดบวงสรวง ได้เชิญเทวดาลงมาที่พระที่นั่งอัมรินทรวินิจฉัย ก่อนที่ลาที่ 2 จะกล่าวถึงพระที่นั่งไพศาลทักษิณ
ฉันท์เรื่องนี้มีความพิเศษกว่าฉันท์ดุษฎีสังเวยพระมหาเศวตฉัตรเรื่องอื่น ๆ หลายประการ เพราะจากเนื้อหาที่มีส่วนแตกต่างจากเรื่องอื่น ๆ ชี้ให้เห็นว่าเป็นฉบับที่แต่งขึ้นมาใหม่คนละปีกับคราวพระราชพิธีครั้งแรก เช่น เรื่องการปรากฏของชื่อช้างพังเผือกคู่รัชกาล ไปจนถึงการเรียกชื่อกรุงเทพในช่วงเวลาดังกล่าวด้วย.การมีอยู่ของเอกสารฉบับนี้ในฝรั่งเศส ได้สะท้อนให้เห็นถึงอะไรบางอย่าง นัยหนึ่งอาจจะมองว่ามันเป็นอีกหนึ่งของขวัญที่สืบสานสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศก็เป็นไปได้ ซึ่งก็เข้ากับบริบทของการเฉลิมฉลองสัมพันธไมตรีไทย-ฝรั่งเศสที่ครบรอบ 170 ปีในปีนี้ด้วย
#สุดโปรด #ประวัติศาสตร์ #วรรณคดี #ฉัตรมงคล #ฝรั่งเศส #ไทย #BBL #BangkokBank #ธนาคารกรุงเทพ
