“สองคนยลตามช่อง คนหนึ่งมองเห็นโคลนตม
อีกคนตาแหลมคม เห็นดวงดาวอยู่พราวแพรว”
.
เนื้อความข้างต้นนี้เป็นเนื้อหาตอนหนึ่งที่ถอดความจากสุภาษิตภาษาอังกฤษของเฟรเดอริก แลงบริดจ์ เมื่อได้อ่านทีแรก หลายคนก็คงจะคิดไปว่าเป็นคำประพันธ์ที่แต่งโดยคนไทย แต่จริง ๆ แล้วกาพย์ดังกล่าวนั้นถูกแต่งขึ้นโดยภราดาชาวฝรั่งเศส ผู้ที่ได้รับยกย่องให้เป็น “ปราชญ์แห่งอัสสัมชัญ” อย่าง “เจษฎาจารย์ ฟ. ฮีแลร์”
.
❖ ฟ. ฮีแลร์
ฟ. ฮีแลร์ (François Touvenet Hilaire) เกิดและเติบโตที่เมืองปัวตีเย ประเทศฝรั่งเศส โดยเมื่อครั้งยังเยาว์วัย ฟ.ฮีแลร์มีใจใฝ่พระศาสนามาก เมื่ออายุได้ 12 ปี ก็เข้าศึกษาในยุวนิสิตสถานของคณะเจษฎาจารย์เซนต์คาเบรียล ซึ่งเป็นคณะนักบวชที่โดดเด่นเรื่องการสอนหนังสือ ฟ.ฮีแลร์ร่ำเรียนอยู่กับคณะเซนต์คาเบรียลจนได้รับศีลบวชเป็นภราดาเมื่ออายุได้ 18 ปี และนี่เองที่เป็นจุดเริ่มต้นชีวิตของฟ.ฮีแลร์ที่จะผูกพันกับการศึกษาและการเป็นครูไปตลอดชีวิต
.
ราวช่วงปี 1900 คุณพ่อกอลมเบต์ ผู้ก่อตั้งโรงเรียนอัสสัมชัญได้เดินทางกลับไปยังฝรั่งเศส ซึ่งในช่วงเวลานั้นกิจการของโรงเรียนอัสสัมชัญเริ่มเติบโตขึ้นมา จึงประสงค์จะหาผู้ช่วยสอนเพื่อดำเนินกิจการของโรงเรียนอัสสัมชัญให้ยังคงเดินหน้าต่อไปได้ จึงปรึกษาพูดคุยกับคณะเจษฎาจารย์เซนต์คาเบรียล ซึ่งได้ส่งคณะเจษฎาจารย์ 5 ท่านให้ติดตามคุณพ่อกอลมเบต์กลับมาด้วย ฟ.ฮีแลร์ในวัย 20 ปีจึงได้เดินทางจากบ้านเกิดมาสู่สยามประเทศ
.
❖ “ดรุณศึกษา” ตำราที่เกิดจากความรักในภาษาไทย
.
เมื่อมาถึงประเทศไทย ฟ. ฮีแลร์ได้รับมอบหมายให้สอนภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส แต่ด้วยกำแพงทางภาษาทำให้มีอุปสรรคในการสื่อสารกับนักเรียนชาวไทย จึงได้ใช้วิธี “ครูพักลักจำ” คอยฟังครูคนไทยที่เข้ามาสอนภาษาไทยท่อง “มูลบทบรรพกิจ” จากที่พูดไทยไม่ได้ก็กลายเป็นฝรั่งที่พูดไทยและใช้ภาษาไทยได้ในระดับดีมากจนถึงขั้นแต่งหนังสือเรียนได้ด้วย
.
ผลงานตำราเรียนที่สำคัญที่สุดของ ฟ. ฮีแลร์ ก็คือหนังสือชุด “ดรุณศึกษา” ซึ่งเริ่มแต่งขึ้นในปี พ.ศ. 2453 เพื่อใช้เป็นแบบเรียนภาษาไทยสำหรับเด็ก และต่อมาพัฒนาเป็นหนังสือหลายเล่มที่ครอบคลุมตั้งแต่ระดับเริ่มต้นไปจนถึงระดับที่สูงขึ้น
.
ฟ.ฮีแลร์ไม่ได้แต่งดรุณศึกษาเพื่อสอนหลักภาษาไทยแบบแบน ๆ ธรรมดา แต่ยังมีการรวบรวมนิทาน คติธรรม และเรื่องราวต่าง ๆ มารวมไว้ควบคู่ไปกับการสอนภาษาไทย บูรณาการควบคู่กับสรรพวิชาอื่น ๆ เข้าด้วยกันให้หลักสูตรมีความน่าสนใจมากขึ้น และเรียนรู้ได้ง่าย ทำให้ดรุณศึกษาไม่ได้เป็นเพียงหนังสือที่สอนให้เด็กอ่านออกเขียนได้เพียงอย่างเดียว
.
ความสามารถด้านภาษาไทยของฟ. ฮีแลร์ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการเขียนแบบเรียน ท่านยังสามารถแต่งร้อยแก้วและร้อยกรองภาษาไทยได้อย่างดีดังเช่นที่เราได้กล่าวถึงในบทเกริ่น และมีผลงานในหนังสือ อัสสัมชัญ อุโฆษสมัย ซึ่งเป็นสิ่งพิมพ์ที่รวบรวมเรื่องราวของโรงเรียนและวัดอัสสัมชัญในภาษาไทย อังกฤษ และฝรั่งเศส โดยฉบับแรกออกในปี ค.ศ. 1913 และตีพิมพ์ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายสิบปี อีกทั้งยังมีความสามารถถึงขั้นที่ได้รับเชิญให้เข้าร่วมสมาคมวรรณคดีในปี 2475
.
❖ ครูผู้อุทิศให้อัสสัมชัญ
.
นอกเหนือจากองค์ความรู้ที่ได้รวบรวมไว้ ฟ. ฮีแลร์ยังทำหน้าที่เป็นอาจารย์ปกครองของโรงเรียนมาอย่างยาวนาน ซึ่งได้กวดขันเรื่องระเบียบวินัยและให้ความสำคัญกับการเรียนของนักเรียนอยู่ตลอด แต่ทั้งนี้ ความเข้มงวดก็ไม่ได้ทำให้ลูกศิษย์รู้สึกห่างเหินแต่อย่างใด โดยได้สร้างทั้งความเข้มงวดและความรักไปพร้อม ๆ กัน จนเป็นที่รักในหมู่ลูกศิษย์เสมอมา
.
ฟ.ฮีแลร์มีบทบาทสำคัญอื่น ๆ ที่มีส่วนในการพัฒนากิจการของโรงเรียนอัสสัมชัญเรื่อยมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการระดมทุนที่มีส่วนในการซ่อมแซมและบูรณะอาคาร เช่นในช่วงหลังสงครามโลก เป็นต้น อีกทั้งยังมีบทบาทในระดับชาติผ่านการมีส่วนช่วยเหลือกลุ่มเสรีไทยด้วยในอีกทางหนึ่ง
.
❖ มรดกที่หลงเหลือของปราชญ์แห่งอัสสัมชัญ
.
เมื่อชราลง เจษฎาจารย์ ฟ.ฮีแลร์ ก็เริ่มมีปัญหาสุขภาพจนกระทั่งมีปัญหาด้านการมองเห็น ก่อนที่จะรักษาจนกลับมามองเห็นอีกครั้งหนึ่ง และยังคงอยู่ที่โรงเรียนอัสสัมชัญแม้จะเลยวัยเกษียณไปแล้วก็ตาม ท่านยังคงอยู่ในโรงเรียนที่เป็นเหมือนบ้านอีกหลังของท่านเรื่อยมา กระทั่งถึงแก่มรณภาพในวัย 87 ปี ด้วยภาวะเส้นเลือดในสมองแตก
.
ในปี พ.ศ. 2519 มีการสร้างอนุสาวรีย์เจษฎาจารย์ฮีแลร์ขึ้นที่โรงเรียนอัสสัมชัญ เพื่อเป็นอนุสรณ์ถึงครูผู้ใช้เวลาส่วนใหญ่ของชีวิตอยู่กับโรงเรียนแห่งนี้ อนุสาวรีย์ออกแบบและปั้นโดยอาจารย์สนั่น ศิลากร และเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2519 เป็นหนึ่งในอนุสาวรีย์ไม่กี่แห่งที่สร้างขึ้นให้กับชาวต่างชาติในไทย
.
จากครูหนุ่มที่เคยต้องแอบเงี่ยหูฟังเด็กไทยท่อง มูลบทบรรพกิจ จนสามารถอ่านภาษาไทยได้ ไปจนถึงวันที่ชื่อของท่านถูกจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ของโรงเรียนอัสสัมชัญ แม้ฟ.ฮีแลร์จะจากไปนานแล้ว ทว่าคุณูปการด้านการศึกษาของท่านก็ยังคงดำรงอยู่มาอย่างยาวนาน
.
เรียบเรียงโดยเพจสุดโปรด by Bangkok Bank
