หากพูดถึง “พริกกะเกลือ” หรือพริกเกลือ คนส่วนใหญ่อาจนึกถึงเครื่องจิ้มที่กินคู่กับมะม่วงหรือผลไม้รสเปรี้ยว แต่จริง ๆ แล้วพริกกะเกลือยังเป็นอาหารเก่าแก่มากอีกอย่างหนึ่ง และปราฏอยู่ในหลายพื้นที่ของไทย โดยเฉพาะกับกลุ่มชุมชนชาวไทยเชื้อสายมอญ ซึ่งแต่เดิมใช้คลุกข้าวสวยหรือกินกับผัก
.
องค์ บรรจุน อธิบายว่า ชาวมอญเรียกพริกกะเกลือว่า “อะรอจก์เบอ” เดิมเป็นอาหารยามขาดแคลน ทำจากพริกแห้งคั่วตำกับเกลือ เก็บไว้ได้นานและนำมาคลุกข้าวกินได้ ต่อมาเมื่อความเป็นอยู่ดีขึ้นจึงเติมมะพร้าว งา และถั่ว พร้อมเลิกใส่พริก ขณะที่ในรัฐมอญ ประเทศเมียนมา ก็ยังพบ “อะรอจก์เบอ” ที่ทำจากพริกแห้งคั่วตำกับเกลืออยู่ จึงเป็นไปได้ว่าพริกกะเกลือในรากเดิมนั้นมีพริกเป็นส่วนประกอบจริง
.
กฤช เหลือละมัย ยังรวบรวมไว้ว่าพริกกะเกลือมีหลากหลายตำรับในแต่ละท้องถิ่น ทั้งแบบที่มีพริกและไม่มีพริก โดยบางพื้นที่ใช้มะพร้าว งา หรือถั่วเป็นส่วนประกอบหลัก จึงสะท้อนให้เห็นว่าชื่ออาหารอาจคงเดิม แม้สูตรจะเปลี่ยนไปตามวัตถุดิบและวิถีชีวิตของผู้คน
.
นอกจากเป็นอาหารในสำรับแล้ว พริกกะเกลือยังเป็นเสบียงของคนหลากหลายอาชีพ เพราะเก็บง่าย พกพาสะดวก และเพียงนำมาคลุกข้าวก็รับประทานได้ทันที “พริกกะเกลือ” ในประวัติศาสตร์จึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องจิ้มผลไม้ที่เราคุ้นเคย แต่ยังเป็นร่องรอยเล็ก ๆ ของการเดินทางและการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมมอญในดินแดนสุวรรณภูมิอีกด้วย
