หากพูดถึงโคมล้านนา หลายคนอาจนึกถึงโคมแขวนหรือโคมยี่เป็ง ที่ประดับตามวัดหรือเทศกาลต่าง ๆ แต่รู้หรือไม่ว่า มีโคมชนิดหนึ่งที่สามารถ “หมุนได้” และซ่อนเรื่องราวเอาไว้ภายใน จนกลายเป็นของเล่นและของประดับที่เด็ก ๆ ในอดีตชื่นชอบเป็นอย่างมาก นั่นคือ “โคมผัด”
.
คำว่า “ผัด” ในภาษาล้านนา หมายถึง “หมุน” จึงเป็นที่มาของชื่อโคมชนิดนี้ ซึ่งมีลักษณะคล้ายโคมเวียนของภาคกลาง ตัวโคมมักทำเป็นทรงกระบอก หุ้มด้วยกระดาษสาหรือกระดาษว่าวสีขาว ดูเรียบง่ายแต่แฝงไว้ด้วยภูมิปัญญาอันน่าทึ่ง
.
ความพิเศษอยู่ที่โครงด้านใน ซึ่งขึงเส้นด้ายเป็นวงกลมและประดับภาพตัดจากกระดาษสีดำ ไม่ว่าจะเป็นพุทธประวัติ พระเวสสันดรชาดก รูปนักษัตรปีเกิด หรือภาพวิถีชีวิตของผู้คนในอดีต
.
เมื่อจุดเทียนหรือผางประทีปไว้ภายใน ความร้อนจะลอยขึ้นไปดันใบพัดที่ติดอยู่ด้านบน ทำให้โคมค่อย ๆ หมุนอย่างนุ่มนวล พร้อมฉายภาพเรื่องราวที่ซ่อนอยู่ภายในให้เคลื่อนไหวราวกับมีชีวิต
.
ด้วยกลไกง่าย ๆ ที่อาศัยเพียงพลังจากความร้อนของเปลวไฟ โคมผัดจึงสะท้อนทั้งความคิดสร้างสรรค์และภูมิปัญญาของช่างล้านนาได้อย่างงดงาม จนกลายเป็นโคมที่ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ต่างหลงใหลมาจนถึงทุกวันนี้
