ย้อนไปในช่วงปลายเดือนเมษายน มีงานแปดเป็งของทางลำพูนที่เป็นงานประเพณีสรงน้ำพระบรมธาตุหริภุญชัยประจำปีที่จัดอยู่ยิ่งใหญ่ แต่ในขณะเดียวกัน ถ้าหากเราพูดถึงแปดเป็งที่พะเยาแล้วล่ะก็ แปดเป็งที่นี่จะจัดขึ้นหลังจากที่ลำพูน และเป็นงานใหญ่ของพะเยาที่อุทิศให้กับ “พระเจ้าตนหลวง” พระพุทธรูปสำคัญประจำเมืองที่กลายมาเป็นตราประจำจังหวัดด้วย
.
“แปดเป็ง” คำนี้มีที่มาจากภาษาถิ่นเหนือ แปดก็คือเดือนแปดตามปฏิทินล้านนา และเป็งหมายถึงเพ็ญหรือพระจันทร์เต็มดวง แปดเป็งถึงหมายถึงวันเพ็ญเดือนแปด หรือถ้านับตามปฏิทินไทยภาคกลางก็คือวันเพ็ญเดือน 6 นั่นเอง โดยแปดเป็งในปีนี้ ตรงกันวันที่ 31 พฤษภาคม
พระเจ้าตนหลวง เป็นพระพุทธรูปศิลปะเชียงแสนที่ได้ชื่อว่าใหญ่ที่สุดในล้านนา ประดิษฐาน ณ วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา มีประวัติการสร้างขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2034 และแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2067 ผ่านเจ้าผู้ครองเมืองพะเยาถึง 3 รุ่น โดยตามความเชื่อนั้น วันแปดเป็งมีความเกี่ยวข้องกับพระเจ้าตนหลวงถึง 5 ประการคือ
1.เป็นวันที่เริ่มถมหนองเอี้ยง ซึ่งเป็นบริเวณที่สร้างองค์พระแต่เดิม
2.เป็นวันที่เริ่มสร้างองค์พระเจ้าตนหลวง
3.เป็นวันที่สร้างพระเจ้าตนหลวง เสร็จสมบูรณ์
4.เป็นวันฉลองครั้งแรกหลังจากที่สร้างตัววิหารของพระเจ้าตนหลวงเสร็จ
5.ก็คือเป็นวันที่กำหนดให้มาไหว้สาพระเจ้าตนหลวงมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันหลายชั่วอายุคน
ประเพณีแปดเป็งนับเป็นงานที่ยิ่งใหญ่และสำคัญที่สุดของจังหวัดพะเยา และดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกสารทิศให้หลั่งไหลมาร่วมงาน ทั้งจากคนในภาคเหนือ ไปจนถึงคนต่างภาคและชาวต่างประเทศ สะท้อนให้เห็นถึงความศรัทธา และความยิ่งใหญ่ของพระเจ้าตนหลวงที่เป็นสัญลักษณ์ประจำจังหวัดพะเยาเรื่อยมา
