การ “แรกนา” นับว่าเป็นอีกหนึ่งพิธีกรรมสำคัญที่พบเห็นได้ในกลุ่ม “วัฒนธรรมข้าว” การแรกนามีบทบาทในการสร้างขวัญกำลังใจ ตลอดจนเป็นการทำพิธีทางความเชื่อ อย่างไรก็ดี ในช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทย พระราชพิธีนี้เป็นสิ่งที่เคยถูกมองว่า “ควรยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลงไปเสีย” ด้วย
.
แนวคิดการยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลงพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ไม่ได้เกิดขึ้นครั้งแรกในยุคคณะราษฎร แต่เคยปรากฏขึ้นมาก่อนในปี 2473 ผ่านบทความภาษาอังกฤษบนหนังสือพิมพ์บางกอกเดลิเมล์ เนื้อหาบทความมองว่าพิธีนี้ไม่ได้ช่วยพัฒนาการเกษตรของประเทศในเชิงวิทยาศาสตร์แต่อย่างไร
.
การเข้ามาของคณะราษฎรหลังปี 2475 ได้มีแนวคิดที่จะยกเลิกพระราชพิธีนี้ ทว่า พระราชพิธีนี้ยังสำคัญต่อขวัญกำลังใจของเกษตรกร จึงได้มีแนวคิดในการปรับรูปแบบใหม่ตั้งแต่ปี 2477 ซึ่งกว่าที่พระราชพิธีแบบใหม่จะเกิดขึ้นก็ล่วงเข้าสู่ช่วงหลังปี 2479
.
การเปลี่ยนแปลงนี้ ไม่ได้เป็นแค่เรื่องการเมืองอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับเรื่องของเศรษฐกิจของประเทศในช่วงเวลาดังกล่าวด้วย
.
รูปแบบของพิธีแรกนาขวัญแบบใหม่นี้ เน้นไปที่การประกวดพันธุ์ข้าวเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในระดับประชาชน มีพระราชพิธีพืชมงคลซึ่งเป็นพิธีพุทธ และมีการแรกนาให้ประชาชนดูโดยกระทรวงเกษตราธิการ เลือกพระยาแรกนาตามที่เห็นสมควร
.
แต่ตัดพิธีพราหมณ์หรือส่วนพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญออก อีกทั้งยังมีการลดระดับจากพระราชพิธีพืชมงคลลง เหลือเป็นรัฐพิธีพืชมงคลด้วย
.
สิ่งนี้ได้ทำให้พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญที่มีพิธีพราหมณ์และพระมหากษัตริย์เสด็จมาทอดพระเนตร หายไปนานกว่า 10 ปี
.
อย่างไรก็ดี รัฐพิธีพืชมงคลได้ถูกรื้อฟื้นให้กลับมาเป็นพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลอีกครั้งหนึ่งในรัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ โดยริเริ่มมาในปี 2503 เปลี่ยนชื่อมาเป็นพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในปี 2506 และยังคงสถานะของการเป็นพระราชพิธีเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน
