ห้วยขาแข้ง: สืบ นาคะเสถียร กับมรดกโลกทางธรรมชาติ

ในวันที่ 1 กันยายน นับว่าเป็นอีกหนึ่งวันที่มีความสำคัญในวงการอนุรักษ์ธรรมชาติของไทยในแง่มุมหนึ่ง โดยเป็นวันที่เจ้าหน้าที่ป่าไม้นาม “สืบ นาคะเสถียร” ได้ตัดสินใจที่จะทำอัตวินิบาตกรรมเพื่อเป็นการเรียกร้องให้ผู้คนเล็งเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์สัตว์ป่าและธรรมชาติในผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่หลงเหลืออยู่ในประเทศอย่างผืนป่าตะวันตก ซึ่งสถานที่ที่เขาเลือกที่จะทำอัตวินิบาตกรรมก็ไม่ใช่ที่ไหนนอกจากภายในบ้านพัก ท่ามกลางธรรมชาติที่เขาหวงแหนและปกป้องอย่าง “ห้วยขาแข้ง” นี่เอง

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งนับว่าเป็นหนึ่งในสมบัติทางธรรมชาติที่มีค่าที่สุดของไทย ตั้งอยู่ในจังหวัดอุทัยธานี และมีพื้นที่ติดต่อกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรในจังหวัดตากและกาญจนบุรี ผืนป่าแห่งนี้ถือเป็นหัวใจหลักของผืนป่าตะวันตกของประเทศไทย และยังคงความอุดมสมบูรณ์เป็นหนึ่งในผืนป่าที่สมบูรณ์ที่สุดของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนกระทั่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติจากยูเนสโกด้วย โดยเป็นมรดกทางธรรมชาติแห่งแรกของไทยเลยทีเดียว

ความสำเร็จในการได้รับการยอมรับเป็นมรดกโลกนี้ ก็จำต้องยกเครดิตให้กับ สืบ นาคะเสถียร ที่ได้ทุ่มเทเขียนรายงานนำเสนอต่อยูเนสโกเพื่อให้พื้นที่ป่าแห่งนี้ได้รับการคุ้มครองอย่างเต็มที่ และลดปัญหาการทำลายป่าต่างๆ ซึ่งยูเนสโกก็ได้ยกให้ผืนป่าแห่งนี้เป็นมรดกโลกขึ้นมา 1 ปีหลังการเสียชีวิตของสืบ นาคะเสถียร

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งมีความหลากหลายทางภูมิประเทศ ภูมิอากาศ และความชื้น ความหลากหลายนี้ทำให้พื้นที่แห่งนี้มีป่าเกือบทุกประเภท อีกทั้งยังมีบทบาทสำคัญในฐานะแหล่งต้นน้ำของลำน้ำสำคัญอีกด้วย นอกจากนี้ยังเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหายากทั้งสัตว์ป่าสงวน และสัตว์ป่าคุ้มครอง ได้แก่ ช้าง เสือโคร่ง เสือดาว ควายป่า วัวแดง กระทิง และสมเสร็จ

นอกจากจะเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแล้ว ห้วยขาแข้งก็บังคงมีบทบาทในฐานะของสถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่สำคัญ ซึ่งมีกิจกรรมรองรับนักท่องเที่ยวสายธรรมชาติและสายผจญภัยที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการเดินเส้นทางศึกษาธรรมชาติ การแวะชมนิทรรศการที่ถูกจัดขึ้นมาเนื่องจากการได้รับมรดกโลก มีกิจกรรมส่องสัตว์ อีกทั้งยังมีการแวะเยี่ยมชมอนุสรณ์ของสืบ นาคะเสถียร และบ้านพักของเขา ซึ่งเป็นหมุดหมายสำคัญที่สร้างแรงกระเพื่อมให้แก่วงการอนุรักษ์ธรรมชาติของไทยด้วย