“ใครเขาแxกชาน้ำแรกกันวะ โง่ฉิxหาย” น่าจะเป็นประโยคที่หลาย ๆ คนน่าจะรู้จักกันดีจากรุ่ยเจี๋ยในเรื่องสงครามส่งด่วน เรื่องธรรมเนียมไม่ดื่มชาน้ำแรกนี้หลาย ๆ คนอาจจะรู้จักกัน หรือบางทีผู้คนจำนวนหนึ่งอาจจะเพิ่งรู้จักธรรมเนียมนี้จากสงครามส่งด่วน ซึ่งโดยส่วนตัวแล้วผู้เขียนเองได้รู้จักกับธรรมเนียมนี้มาตั้งแต่สมัยมหาวิทยาลัย ซึ่งในวันธรรมดายามบ่ายที่ไม่มีคาบเรียนนั้นจะมีผู้คนมาดื่มชากันยามบ่ายหน้าคณะ บ้างก็มีชุดน้ำชาสวย ๆ งาม ๆ กันเป็นว่าเล่น
มาทำความรู้จักกับประวัติศาสตร์ชาในจีนกันสักหน่อย เล่ากันว่าชาจีนนั้นมีการค้นพบครั้งแรกในภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้ โดยเป็นสิ่งที่ถูกค้นพบโดยเฉินหนง เทพแห่งกสิกรรมในศานาพื้นบ้านของจีน ซึ่งเฉินหนงนั้นได้ลิ้มรสใบไม้และพืชต่าง ๆ เพื่อค้นหาว่าอะไรที่สามารถกินได้หรือใช้รักษาโรคได้ ซึ่งเล่าว่าในขณะที่เฉินหนงเด็ดใบไม้นู่นเนี่ยจนเหนื่อยก็เลยนั่งพักต้มน้ำอุ่น ๆ ไว้ดื่ม ทว่ากลับมีใบไม้ที่ไหนไม่รู้ตกมาในกาน้ำของเขา ซึ่งพอเฉินหนงดื่มน้ำนั้นเข้าไปก็รู้สึกสดชื่นกระปรี้กระเปร่าขึ้นมา จึงการเป็นการค้นพบชาครั้งแรกของโลกในความเชื่อท้องถิ่นของจีนนี่เอง
ถ้าว่ากันตามประวัติศาสตร์นั้น เป็นไปได้ว่าชาวจีนน่าจะบริโภคชามาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ โดยใช้เป็นการบริโภคแบบเคี้ยว ๆ กันก่อนที่จะรู้จักต้มน้ำชงชา ก่อนที่จะเริ่มมีการชงชาจากดอกไม้และใบไม้ต่าง ๆ ในยุคต่อ ๆ มา จนก่อตัวเป็นวัฒนธรรมชาราวช่วงราชวงศ์จิ้นของสุมาเอี๋ยน ที่ซึ่งชาเริ่มเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นสูง กลายเป็นเครื่องประกอบที่นำมาใช้ดื่มในระหว่างการสนทนาแลกเปลี่ยนความรู้ของเหล่าปัญญาชน ความนิยมของชานี้มีพัฒนาการเริ่ม ๆ มาจนสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งมีพัฒนาการของการปลูกชามากขึ้น และตลาดค้าชาก็ใหญ่ขึ้นตาม
วัฒนธรรมชามีความรุ่งเรืองเป็นอย่างมากในยุคราชวงศ์ซ่ง ที่ซึ่งธรรมเนียมและวัฒนธรรมชาได้กลายเป็นหนึ่งในสิ่งที่ชนชั้นสูงและปัญญาชนพึงศึกษาเอาไว้ เกิดโรงน้ำชาจำนวนมากผุดขึ้นมาในเมืองต่าง ๆ ซึ่งอาจเรียกได้ว่าชาในยุคราชวงศ์ซ่งเป็นอะไรที่ค่อนข้างแมสหรือแพร่หลายกันพอสมควร ตลอดจนวัฒนธรรมชาจีนก็ได้แพร่ไปยังโลกอาหรับในช่วงเวลานี้ด้วย
ในธรรมเนียมการดื่มชาของชาวจีนก็นับว่ามีรายละเอียดยิบย่อยที่หลากหลาย เช่นการใช้นิ้วเคาะโต๊ะเพื่อเป็นการแสดงความขอบคุณที่มีผู้รินชาให้เป็นต้น รวมไปถึงธรรมเนียมการไม่ดื่มชาน้ำแรกด้วย โดยชาน้ำแรกจะนับว่าเป็นการ “ล้างใบชา” มากกว่า ซึ่งเป็นการชะล้างฝุ่นละอองที่อาจมีหลุดเข้ามาในกระบวนการหมักใบชา ตลอดจนเป็นการปลุกชาที่ซึ่งชาบางชนิดจะอัดเป็นก้อนและมีลักษณะแห้งมาก การล้างน้ำแรกจะทำให้ตัวชาที่แห้งคลายตัวออก นอกจากนี้อีกหนึ่งสาเหตุที่ไม่ดื่มชาน้ำแรกอย่าง่าย ๆ ก็คือมันไม่อร่อย ซึ่งชาน้ำต่อ ๆ ไปจะมีรสชาติที่ดีกว่าด้วย ทำให้ชาน้ำแรกไม่นิยมที่จะดื่มกัน (จะดื่มก็ได้แต่อย่าไปรินให้คนจีนดื่มก็แล้วกัน)
วัฒนธรรมชาของจีนนับว่าเป็นอีกหนึ่งในวัฒนธรรมชาที่อาจจะพบแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ของโลก ซึ่งในสถานที่อื่น ๆ อาจจะมีการประยุกต์หรือปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมชาที่แตกต่างกันออกไปบ้างในบางแล้วแต่วัฒนธรรม
#จานโปรด#ชา#จีน#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
