ผ้าลายอย่าง 
เป็นผ้าที่เกิดจากการสร้างสรรค์ของช่างไทยที่ออกแบบลวดลายอย่างประณีตและงดงาม
.
กระบวนการผลิตเริ่มจากการนำผ้าขาวธรรมดามาทอจนเป็นผืน จากนั้นนำมาซักให้เนื้อแน่น แล้วขึงบนพื้นเพื่อตกแต่งลวดลาย โดยใช้แผ่นไม้ที่เป็นแม่พิมพ์ลาย ทาหมึกลงบนแผ่นไม้ แล้วพิมพ์ต่อเนื่องจนเต็มผืน 
จากนั้นนำผ้าผืนนั้นไปย้อมสี และถ้าต้องการเพิ่มสีอื่น ๆ ก็สามารถแต้มสีเพิ่มเติมก่อนการย้อมได้ หลังจากย้อมแล้วจึงเข้าสู่กระบวนการชักเงา ซึ่งในอดีตใช้เบี้ยในการขัดเงาเพื่อให้ผ้ามีความแวววาว
.
ก่อนการแพร่หลายของผ้าลายอย่าง 
ผ้ายกไหมและผ้าปักเป็นที่นิยมในราชสำนัก แต่เนื่องจากกระบวนการสร้างสรรค์ผ้าเหล่านั้นใช้เวลานาน การนำเทคนิคการพิมพ์ลายบนผืนผ้ามาใช้ในยุคต่อมาจึงช่วยให้การผลิตรวดเร็วและทันความต้องการ ผ้าลายอย่างจึงเริ่มได้รับความนิยมในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199–2231) ซึ่งเป็นยุคที่กรุงศรีอยุธยามีการติดต่อค้าขายกับต่างชาติ
.
ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีการออกแบบลวดลายผ้าของอยุธยา ส่งไปให้โรงงานในอินเดียพิมพ์ลายเฉพาะตามที่กำหนด แล้วนำกลับมาจำหน่ายในอยุธยา ตัวอย่างของแม่พิมพ์ลายผ้าแบบนี้ถูกค้นพบที่เมืองกุจาราช ประเทศอินเดีย ซึ่งมีลวดลายไทยที่เรียกว่า “Siam Pattern”
.
นอกจากนี้ ผ้าลายอย่างยังมีการนำไปพัฒนาต่อเป็นผ้าเขียนทอง ซึ่งเป็นการเขียนลวดลายด้วยยางมะเดื่อก่อนปิดแผ่นทองคำลงบนลวดลายนั้น ทำให้เกิดผ้าที่มีความงดงามและแวววาวเป็นเอกลักษณ์
.
ลวดลายของผ้าลายอย่างมีชื่อเรียกหลากหลายตามลักษณะเฉพาะ เช่น
ลายพรหมสี่หน้า
ลายทรงพุ่มข้าวบิณฑ์
ลายเทพพนม
ลายก้านขดกินนรรำ
ลายดอกไม้ในช่องย่อมุม
ลายดอกสี่กลีบ
ลายประจำยาม
ลวดลายเหล่านี้ไม่เพียงแต่ปรากฏบนผืนผ้า แต่ยังพบได้ในงานสถาปัตยกรรมและบนเครื่องถ้วยชาม เช่น เครื่องเบญจรงค์ สะท้อนถึงความงดงามของศิลปะแบบไทย
ประเภทของผ้าลายอย่าง
1. ผ้าพื้นสี : มีสีพื้น เช่น แดงหรือขาว ตรงกลาง ส่วนชายผ้ามีลวดลายกรวยหลายชั้น
2. ผ้าท้องลาย: ลวดลายเต็มผืนตรงกลาง และชายผ้ามีลายกรวยหลายชั้น
3. ผ้าท้องลายและชายลายกรวยชั้นเดียว: ลวดลายเต็มผืนตรงกลาง และชายผ้ามีกรวยชั้นเดียว
4. ผ้าท้องลายและเชิงชายลายกรวยรอบ: ลวดลายเต็มผืนและมีเชิงชายลายกรวยรอบ
ผ้าลายอย่าง ไม่เพียงแค่เป็นงานหัตถศิลป์ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาของช่างไทย แต่ยังเป็นตัวแทนของวัฒนธรรมและความงดงามที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน
