หอกลางเวียง จากศาลามณฑลสู่พื้นที่ทางศิลปวัฒนธรรม

หอกลางเวียง หรือศูนย์มรดกเมืองเทศบาลเชียงใหม่ หรือที่ในอดีตอาจจะรู้สึกคุ้นหูกันในชื่อหอศิลปวัฒนธรรมเมืองเชียงใหม่ นับว่าเป็นอีกหนึ่งอาคารเก่าแก่สำคัญของเมืองที่อยู่คู่กับเวียงเชียงใหม่มานานนับร้อยปี

ตึกฝรั่งหลังนี้ตึกอยู่ในบริเวณที่เรียกกันว่าข่วงอนุสาวรีย์สามกษัตริย์ ซึ่งก็ตามชื่อเลยว่ามีผลงานประติมากรรมอนุสาวรีย์สามกษัตริย์ผลงานของคุณหญิงมุก ชูโต ประติมากรหญิงคนแรกของสยามประเทศ ตั้งอยู่เบื้องหน้าของตึก อาคารหลังนี้ในสมัยอาณาจักรได้มีการใช้เป็นพื้นที่ของหอพระแก้ว ตลอดจนเป็นตำแหน่งที่ตั้งของเสาอินทขิล และเป็นสะดือเมืองเชียงใหม่ด้วยก่อนที่จะย้ายออกไปในสมัยหลัง ต่อมาในยุคที่ถูกผนวกเข้ากับสยามก็ได้มีการนำพื้นที่มาใช้เป็นศูนย์กลางการปกครองของเชียงใหม่ในฐานะของศาลาว่าการรัฐบาลมณฑลพายัพ โดยเปิดใช้งานราวปีพ.ศ. 2467 และมีการใช้งานในฐานะของศาลากลางจังหวัดเรื่อยมาหลังจากการยกเลิกมณฑลเทศาภิบาล อาจจะฟังดูไม่เก่ามากนักเมื่อเทียบกับประวัติศาสตร์ที่ยาวนานของเชียงใหม่ แต่ก็เป็นศูนย์กลางของหน่วยราชการในยุคสมัยใหม่ของเชียงใหม่ที่น่าสนใจ

กระทั่งราวปี 2520 ที่ได้มีแนวคิดที่จะย้ายส่วนราชการออกไปและเนรมิตให้บริเวณนี้เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรม และมีการบูรณะพื้นที่พร้อมกับแนวคิดที่จะจัดทำเป็นพื้นที่พิพิธภัณฑ์ ในปี 2540 1 ปีหลังจากย้ายส่วนงานราชการออกไปหมดแล้ว ซึ่งการอนุรักษ์ตัวอาคารในครั้งนั้นก็ทำใหได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยามฯ ในปี 2542 และได้มีการปรับปรุงพื้นที่จนนำมาสู่การเปิดเป็นหอศิลปวัฒนธรรมเมืองเชียงใหม่ อีกทั้งยังเป็นการจุดประกายเล็ก ๆ ให้มีการอนุรักษ์ให้ปรับเปลี่ยนอาคารเก่าหลายแห่งในหลายจังหวัดให้กลายมาเป็นพิพิธภัณฑ์ด้วย ทำใหพิพิธภัณฑ์แห่งนี้นับว่าเป็นพิพิธภัณฑ์ต้นแบบที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งในต่างจังหวัด