หุ่นกระบอก 
เป็นศิลปะการแสดงที่มีประวัติอันยาวนานในประเทศไทย มีต้นกำเนิดมาจากการละเล่นพื้นบ้านที่เรียกว่า “การเล่นหนังตะลุง” ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากอินเดียและชวา โดยเชื่อว่าเริ่มมีการแสดงหุ่นกระบอกในสมัยอยุธยาตอนปลาย และได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น
.
หุ่นกระบอกไทย มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยตัวหุ่นทำจากไม้แกะสลัก มีขนาดประมาณหนึ่งในสามของคนจริง ลำตัวกลวง มีไม้กลมสอดผ่านลำตัวเพื่อใช้ในการเชิด ส่วนแขนและมือจะเคลื่อนไหวได้โดยใช้เชือกควบคุม
.
การแสดงหุ่นกระบอก จะมีผู้เชิดหุ่นซ่อนอยู่หลังฉาก พร้อมกับคณะผู้ขับร้องและดนตรีประกอบ 
เรื่องราวที่นำมาแสดงมักเป็นวรรณคดีไทย นิทานพื้นบ้าน หรือเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ เช่น รามเกียรติ์ อิเหนา พระอภัยมณี สังข์ทอง และพระร่วง การแสดงหุ่นกระบอกจึงเป็นเสมือนสื่อในการถ่ายทอดวัฒนธรรม ค่านิยม และภูมิปัญญาของบรรพบุรุษไทยสู่คนรุ่นหลัง
.
ในอดีต คณะหุ่นกระบอกที่มีชื่อเสียง คือ คณะหุ่นกระบอกของหลวงพรตพิทยพยัต (ทองดี พรตพิทยพยัต) ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็น “บิดาแห่งหุ่นกระบอกไทย” 
ท่านได้พัฒนาการแสดงหุ่นกระบอกให้มีความประณีตและสวยงามยิ่งขึ้น จนได้รับความนิยมอย่างสูงในสมัยรัชกาลที่ 5
.
แม้ว่าในปัจจุบัน ความนิยมในการชมการแสดงหุ่นกระบอกจะลดน้อยลง แต่ยังคงมีการอนุรักษ์และสืบทอดศิลปะแขนงนี้อย่างต่อเนื่อง มีการจัดแสดงในงานสำคัญต่าง ๆ และมีการเรียนการสอนในสถาบันการศึกษาบางแห่ง เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่านี้ไว้ให้คงอยู่คู่สังคมไทยต่อไป
.
หุ่นกระบอก จึงไม่เพียงแต่เป็นการแสดงที่สร้างความบันเทิง 
แต่ยังเป็นการบอกเล่าเรื่องราววิถีไทย ผ่านการเคลื่อนไหวของตัวหุ่นที่งดงาม สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญา ความเชื่อ และวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทย
การชมการแสดงหุ่นกระบอก จึงถือเป็นการได้สัมผัสกับมรดกทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต และเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์ศิลปะอันล้ำค่านี้ให้คงอยู่สืบไป
