ไขปริศนา “จีวรลายดอก’ ในละครดัง! เรื่องจริงจากประวัติศาสตร์ไทย

กระแสละคร “คุณพี่เจ้าชาดิฉันเป็นท่านมิใช่หงส์” 🦢 ยังคงแรงอย่างต่อเนื่อง พาเรตติ้งกระฉูด 💥 ละครเรื่องนี้ยังแฝงไปด้วยเรื่องราวประวัติศาสตร์และเกร็ดความรู้ที่หลายคนอาจไม่เคยทราบมาก่อน

.

หนึ่งในประเด็นที่ถูกพูดถึงในโลกโซเชียลคือ “จีวรพระ” 🙏🏻 ที่มีลวดลายดอกไม้บนผืนจีวร ซึ่งถือเป็นเรื่องราวที่น่าสนใจมาก ข้อมูลจาก “ศิลปวัฒนธรรม” เปิดเผยว่าในอดีต พระสงฆ์ไทยเคยห่มจีวรที่มีลวดลายดอกไม้ หรือ “จีวรลายดอกพิกุล” 🌼 ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่พบมากในพระเถระชั้นผู้ใหญ่ โดยมีหลักฐานจากภาพถ่ายร่วมสมัย และการสร้างพระพุทธรูปที่ครองจีวรลายดอก ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของศิลปกรรมไทยในสมัยรัตนโกสินทร์

.

ผ้ากาสาวพัสตร์ ✨ แปลว่า ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำฝาด หรือ “ผ้าไตร” ที่ทุกคนคุ้นเคยในชื่อ “ผ้าไตรพระ” เป็นผ้าที่พระสงฆ์ใช้ในการนุ่งห่ม ตามข้อกำหนดของพระพุทธศาสนา โดยประกอบด้วยผ้าจำนวน 3 ผืน ได้แก่

▪ จีวร (อุตราสงค์) ที่ใช้ห่มด้านนอก

▪ สบง (อันตรวาสก) สำหรับนุ่งด้านล่าง

▪ สังฆาฏิ ผ้าสำหรับพาดบ่า

ซึ่งการนุ่งห่มผ้าไตรนี้ ได้รับการประทานอนุญาตจากพระพุทธเจ้าตั้งแต่สมัยพุทธกาลและยังคงเป็นเอกลักษณ์สำคัญของพระสงฆ์ไทยจนถึงปัจจุบัน

.

ย้อนกลับไปในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) 👑 พระราชสำนักได้มีธรรมเนียมถวายผ้าจีวรที่มีลวดลายดอกไม้ หรือที่เรียกว่า “จีวรลายดอก” แด่พระเถระชั้นผู้ใหญ่ โดยหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เช่น จดหมายเหตุบัญชีผ้าพระกฐินและผ้าไตร จ.ศ. 1187 (พ.ศ. 2368) ยืนยันว่ามีการถวายจีวรลายดอกตั้งแต่สมัยนั้น และกล่าวกันว่า การถวายจีวรลายดอกนี้อาจเกิดขึ้นมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล โดยพระพุทธเจ้าทรงประทานอนุญาตให้มีลายดอกไม้ขนาดเล็ก สีสันไม่ฉูดฉาดและไม่แวววาว 🤩

.

จีวรลายดอก ที่ได้รับความนิยมในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์นั้น มาจากผ้าฝ้ายเนื้อบางละเอียดที่นำเข้าจากแคว้นเบงกอล และทอลายดอกไม้ขนาดเล็กทั้งผืน เรียกว่า “ผ้าย่ำตะหนี่” (Jamdani) ซึ่งถูกตัดเย็บและย้อมด้วยน้ำฝาดตามพระวินัย 🪡 นอกจากนี้ ยังมีการนำการครองจีวรลายดอกมาปรับใช้ในพระพุทธรูป โดยมีลายดอกพิกุล 🌼, ลายใบเทศ 🌿และลายพุ่มข้าวบิณฑ์ 🌾 ที่เป็นเอกลักษณ์ของศิลปกรรมสมัยนั้น

.

แม้ว่าในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) การถวายจีวรลายดอกแด่พระสงฆ์จะลดลงและหายไปในที่สุด แต่การสร้างพระพุทธรูปและพระสาวกที่ครองจีวรลายดอกยังคงดำเนินต่อมา กลายเป็นเอกลักษณ์หนึ่งของศิลปกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ที่ไม่พบในศิลปกรรมสมัยอื่น

📚 ข้อมูลจาก กรมศิลปากร

🧣การออกแบบผลิตผ้าจีวรลายดอกโดย ดร.ผศ.สุรัตน์ จงดา (Surat Jongda)