หลายคนอาจเคยเห็นพระสงฆ์ถือ “พัดพระพิธีธรรม” ขณะสวดพระอภิธรรมในงานพระราชพิธีหรืองานศพ แต่เคยสังเกตหรือไม่ว่า เหตุใดพัดจึงมี 4 สี ? ซึ่งแต่ละสีไม่ได้เลือกมาเพียงเพื่อความสวยงาม หากแฝงไว้ด้วยธรรมเนียมและลำดับชั้นทางการศึกษาของพระสงฆ์ที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี
.
พัดพระพิธีธรรมเป็น พัดหน้านางพื้นแพรปักไหมทอง มีลักษณะคล้ายพัดเปรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 หนึ่งสำรับประกอบด้วย 4 ด้าม 4 สี ได้แก่ สีเหลือง สีแดง สีน้ำเงิน และสีเขียว โดยแต่ละสีมีความหมายแตกต่างกัน ดังนี้
- สีเหลือง หมายถึง เปรียญธรรม 6 ประโยค
- สีแดง หมายถึง เปรียญธรรม 5 ประโยค
- สีน้ำเงิน หมายถึง เปรียญธรรม 4 ประโยค
- สีเขียว หมายถึง เปรียญธรรม 3 ประโยค
ในอดีต พระที่จะได้รับหน้าที่เป็น พระพิธีธรรม ต้องเป็นพระเปรียญตามธรรมเนียม และมีข้อปฏิบัติสำคัญคือ พระเปรียญเอก(ตั้งแต่ 7 ประโยคขึ้นไป) ไม่นิยมให้สวดพระอภิธรรม เพราะถือว่ามีสมณศักดิ์และภูมิธรรมสูงแล้ว ต่อมาจึงผ่อนปรนให้เฉพาะ เปรียญ 9 ประโยค ที่ยังคงงดการสวด ทำให้สีสูงสุดของพัดพระพิธีธรรมคือ สีเหลือง ซึ่งแทนเปรียญธรรม 6 ประโยคนั่นเอง
.
นอกจากนี้ ยังมีธรรมเนียมว่า พระราชาคณะจะไม่สวดธรรมคาถารับเทศน์ เพราะถือเป็นสมณศักดิ์ชั้นผู้ใหญ่ หน้าที่นี้จึงเป็นของพระครูและพระเปรียญ
.
ความน่าสนใจอีกอย่างคือ การจัดเรียงพัดและตำแหน่งการนั่งสวด ซึ่งมีแบบแผนชัดเจน โดยเวลาสวดพระอภิธรรมจะเรียงเป็น สีน้ำเงิน – สีเหลือง – สีแดง – สีเขียว เพราะสีเหลืองและสีแดงเป็น “แม่คู่” นั่งตรงกลาง ส่วนสีน้ำเงินและสีเขียวเป็น “ลูกคู่” นั่งประกบด้านข้าง แต่หากใช้ในพิธีอื่น เช่น สดับปกรณ์ มาติกา หรือบังสุกุล จะเรียงตามลำดับศักดิ์ของพัด คือ สีเหลือง สีแดง สีน้ำเงิน และสีเขียว
.
พัดพระพิธีธรรมจึงเป็น สัญลักษณ์แห่งภูมิธรรม ระเบียบแบบแผน และธรรมเนียมของคณะสงฆ์ไทย ที่สืบทอดต่อกันมาอย่างงดงามจนถึงปัจจุบัน
เรียบเรียงโดย เพจสุดโปรด by Bangkok Bank
