เคยสงสัยไหมว่าเวลาพูดถึงวลีที่เกี่ยวข้องกับอาหาร ไม่ว่าจะเป็น “ข้าวปลาอาหาร” “กินข้าวกินปลา” “กับข้าวกับปลา” ล้วนแต่กล่าวถึงข้าวและปลาทั้งนั้น ไม่ยักจะเห็นกล่าวถึงเนื้อสัตว์อย่างอื่นเลย ซึ่งเหตุผลที่เป็นข้าวกับปลานี้ ก็เนื่องมาจากว่าคนไทยในอดีตนั้น นิยมกินมัจฉาหารมากกว่ามังสาหาร ซึ่งเรื่องราวนี้ถูกบันทึกเอาไว้ผ่านสายตาของเหล่าผู้มาเยือนมากมาย
.
วรรณคดีอยุธยา น้อยนักที่จะกล่าวถึงวัฒนธรรมการกินของชาวอยุธยา และที่กล่าวถึงอาหารก็ไม่ได้แจกแจงด้วยว่ากินอะไรกัน การศึกษาเกี่ยวกับอาหารการกินของชาวอยุธยาจึงเน้นหนักไปที่เอกสารของชาวต่างชาติเป็นหลัก ซึ่งจากจดหมายเหตุต่าง ๆ สามารถประมวลได้คร่าว ๆ ว่าชาวอยุธยากินข้าวกินปลา และไม่นิยมกินเนื้อกัน พวกที่กินเนื้อจึงเป็นกลุ่มคนต่างชาติที่เข้ามาอาศัยในอยุธยามากกว่า
.
การไม่บริโภคเนื้อสัตว์ของชาวอยุธยา ปรากฏการกล่าวถึงเด่น ๆ ในจดหมายเหตุของโยสต์ สเคาเต็น ที่ระบุว่า “อาหารในชีวิตประจำวันของชาวสยามไม่ฟุ่มเฟือย อาหารคาวมีแต่ข้าว ปลา และผัก ไม่นิยมบริโภคเนื้อสัตว์อื่น ส่วนอาหารหวานส่วนใหญ่เป็นผลไม้ เครื่องดื่มเป็นเพียงน้ำธรรมดา” ในขณะที่บันทึกของคนอื่น ๆ ไม่ได้ออกตัวชัดเจนว่าชาวอยุธยาไม่นิยมกินเนื้อ เช่นในจดหมายเหตุลาลูแบร์ วันวลิต หรือตุรแปง จะบอกว่าพวกเขาพบเห็นข้าวกับปลาเป็นหลัก
.
เรื่องการไม่กินเนื้อของชาวไทยในอดีตมีเหตุผลหลายประการ โดยประการสำคัญนั้นกล่าวว่าเกี่ยวข้องกับเรื่องของความเชื่อทางศาสนาเป็นหลัก ซึ่งก็อาจจะเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องบาปบุญมากกว่า แต่ทั้งนี้ถึงการบริโภคเนื้อสัตว์สี่ขาจะไม่ได้รับความนิยมในหมู่คนกรุงศรีอยุธยา ก็ยังมีคนบางกลุ่มที่อาจจะไม่ได้ถือและกินเนื้อสัตว์สี่ขาสองขาบ้างก็เป็นไปได้ว่ามีเหมือนกัน
.
อย่างไรก็ดี เป็นไปได้ว่าชาวอยุธยาได้เริ่มนิยมบริโภคเนื้อมากขึ้นในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา หลังจากที่มีการค้าและการเจริญสัมพันธไมตรีจากต่างประเทศจนเฟื่องฟู ทำให้กระแสความนิยมและความหลากหลายของอาหารได้เดินทางเข้ามาในอยุธยาและกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอาหาร เช่นการบริโภคเนื้อหมูที่ชาวจีนนำมาเผยแพร่ และตามด้วยเนื้ออื่น ๆ อย่างเนื้อวัว ซึ่งในแม่ครัวหัวป่าก์ได้กล่าวว่าเนื้อวัวกลายเป็นเนื้อซื้อขายกันทั่วไปหลังจากทำสัญญากับนานาประเทศ
.
จากข้าวปลา มาเป็นข้าวปลาและเนื้อ การเข้ามาของวัฒนธรรมการกินจากที่อื่นนับว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการกินของคนไทยในอดีตในหลายด้าน เกิดเป็นอาหารใหม่ ๆ ที่อยู่คู่วัฒนธรรมการกินของไทยมาจนถึงปัจจุบัน
