เมื่อช่วงกลางเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ที่เชียงใหม่เองก็มีอีกหนึ่งงานสำคัญงานใหญ่อีกหนึ่งงาน นั่นก็คือการเปิด “คุ้มท่าเจดีย์กิ่ว” ให้ผู้คนได้เข้าชมเป็นครั้งแรก หลังจากที่คุ้มแห่งนี้ได้กลายเป็นสถานกงสุลสหรัฐอเมริกามายาวนานกว่า 75 ปีด้วยกัน
.
คุ้มท่าเจดีย์กิ่ว หรือที่รู้จักในชื่อคุ้มเจดีย์งาม วังเจดีย์กิ่ว และ “ศรีนครา ดาราฯ นิวาส” ตั้งอยู่ริมแม่น้ำปิงบนถนนวิชยานนท์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ นับเป็นโบราณสถานสำคัญที่สะท้อนทั้งประวัติศาสตร์ราชสำนักล้านนา ตลอดจนเป็นร่องรอยของความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกาในเชียงใหม่แห่งนี้
.
เดิมพื้นที่แห่งนี้เป็นเรือนไม้สักหลังใหญ่ อันเป็นเรือนหอของพลตรีเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 9 กับแม่เจ้าจามรี ณ เชียงใหม่ ต่อมาได้ก่อสร้างอาคารคอนกรีตสองชั้นแบบแองโกล-เบอร์มิส อันผสมผสานศิลปะตะวันออกและตะวันตก แล้วเสร็จราว พ.ศ. 2471 เพื่อถวายเป็นตำหนักประทับแด่พระราชชายาเจ้าดารารัศมี ภายหลังเสด็จกลับมาประทับที่เชียงใหม่เป็นการถาวร
.
พระราชชายาเจ้าดารารัศมีประทับอยู่ ณ คุ้มแห่งนี้นานถึง 15 ปี และทรงใช้เป็นศูนย์กลางในการฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมล้านนา ทั้งการทอผ้ายกดอก การฝึกช่างฟ้อน และการส่งเสริมดนตรีพื้นเมือง จนกลายเป็นรากฐานสำคัญของมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน อีกทั้งคุ้มท่าเจดีย์กิ่วยังเคยเป็นสถานที่รับรองเจ้านายสำคัญจากราชสำนักสยามหลายพระองค์อีกด้วย
.
ในเวลาต่อมา คุ้มท่าเจดีย์กิ่วได้กลายเป็นที่ตั้งของสถานกงสุลใหญ่สหรัฐอเมริกาแห่งแรกในภาคเหนือ และทำหน้าที่ดังกล่าวยาวนานกว่า 75 ปี ก่อนย้ายไปยังที่ทำการแห่งใหม่ ปัจจุบันพื้นที่กว่า 8 ไร่ได้รับการส่งต่อให้กับสำนักงานธนารักษ์จังหวัดเชียงใหม่ ก่อนที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่จะเข้ามาดูแลและพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมล้านนา พร้อมเปิดโอกาสให้ประชาชนได้สัมผัสเรื่องราวของอดีตผ่านสถาปัตยกรรมอันทรงคุณค่าและความทรงจำร่วมของเมืองเชียงใหม่ในอนาคต
