ถ้าหากพูดถึงชื่อของ “บ้านดอกไม้” สำหรับคนที่ไม่รู้ความเป็นมา ก็คงจะทึกทักเอาว่าคงจะ หมายถึง ดอกไม้สวย ๆ หอม ๆ เหมือนอย่างดอกไม้ที่ปากคลองตลาด และคงคิดว่าชุมชนแห่งนี้คงจะเป็นย่านที่ในอดีตเป็นตลาดดอกไม้เก่า แต่ในความเป็นจริงแล้ว “ดอกไม้” ของที่บ้านดอกไม้ ไม่ได้หมายถึงดอกไม้ที่เป็นพืช แต่หมายถึง “ดอกไม้เพลิง” ต่างหาก
.
บ้านดอกไม้ เป็นอีกหนึ่งชุมชนช่างที่ปรากฏมากมายในกรุงรัตนโกสินทร์ ดังที่เราอาจจะเคยได้ยินชื่อของบ้านบาตร บ้านหม้อ ซึ่งได้นำเอาชื่อสินค้าที่เป็นงานฝีมือเชิงช่างมาตั้งเป็นชื่อชุมชน ซึ่งบ้านดอกไม้นี้ก็ได้หยิบเอาชื่อของดอกไม้เพลิง มาตั้งเป็นชื่อชุมชนเหมือนกัน
.
คนไทยเราคุ้นเคยและรู้จักดอกไม้เพลิงมาอย่างยาวนาน ในสุโขทัยก็มีการเผาเทียนเล่นไฟ ในสมัยอยุธยา ก็มีการเล่นดอกไม้เพลิงเป็นมหรสพในงานต่าง ๆ โดยในพระราชพิธีก็มีการละเล่นดอกไม้เพลิงเหมือนกัน ซึ่งการที่ดอกไม้เพลิงเกี่ยวข้องกับพระราชพิธีหลายอย่าง ทำให้มันถูกอนุรักษ์เอาไว้อย่างดี และเกิดเป็นชุมชนช่างขึ้นมา
.
อย่างไรก็ดี ความสำคัญของบ้านดอกไม้ในฐานะแหล่งผลิตดอกไม้เพลิงก็ลดความสำคัญลงพร้อม ๆ กับการขยายตัวของเมือง ที่ทำให้การละเล่นดอกไม้เพลิงเป็นอันตราย ในพระราชพิธีต่าง ๆ เองก็เริ่มลดบทบาทของดอกไม้เพลิงลงไป ตลอดจนในช่วงปี 2528 เคยเกิดเหตุเพลิงไหม้ใหญ่ที่บ้านดอกไม้ ทำให้คนในชุมชนค่อย ๆ ทยอยเลิกทำดอกไม้ไฟ และย้ายออกไปเรื่อย ๆ ทำให้ชื่อของบ้านดอกไม้หลงเหลืออยู่เพียงชื่อเท่านั้น
.
สำหรับร้านผลิตดอกไม้ไฟในชุมชนแห่งนี้ เท่าที่ปรากฏข้อมูลยังคงหลงเหลืออยู่ 2 เจ้าคือบ้านนายต่วน ชมเสาร์หัศ และร้านจ.ปานจินดา ซึ่งร้านเหล่านี้ก็ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นร้านที่ผลิตดอกไม้ไฟแล้ว แต่ยังมีบทบาทในฐานะผู้ขายอยู่โดยไปรับจากที่อื่นมาขาย ถึงแม้ว่าจะไม่ได้ขายดีมากนัก เพราะในปัจจุบันก็มีจุดดอกไม้ไฟกันอยู่แค่ 2 เทศกาลคือลอยกระทงกับขึ้นปีใหม่เท่านั้นเอง ทำให้ในอนาคต ชื่อของ “บ้านดอกไม้” อาจจะหลงเหลือเพียงแค่ชื่อก็เป็นไปได้…
