นครราชสีมานับว่าเป็นอีกหนึ่งจังหวัดที่ร่ำรวยด้วยปราสาทหินโบราณไม่แพ้จังหวัดอื่น ๆ ในอีสานใต้ ซึ่งก็มีปราสาทสำคัญอยู่หลายปราสาท อย่างปราสาทหินพิมายที่หลาย ๆ คนน่าจะรู้จักกันเป็นอย่างดี ไปจนถึง “ปราสาทพนมวัน” ที่เขาเล่ากันว่าเป็นปราสาทที่มีความเกี่ยวดองกันกับปราสาทหินพิมาย
ปราสาทพนมวัน เป็นปราสาทหินที่ได้ชื่อว่าใหญ่เป็นอันดับที่ 5 ในไทย สันนิษฐานอายุการสร้างราวพุทธศตวรรษที่ 15–17 ช่วงแปรรูป–บาปวน โดยสันนิษฐานว่าน่าจะสร้างขึ้นเพื่อเป็นเทวสถานพราหมณ์ก่อนที่จะถูกเปลี่ยนบริบทการใช้งานมาเป็นวัดพุทธในภายหลัง
ปราสาทหินพนมวันมีแผนผังใกล้เคียงกับปราสาทหินพิมาย ตัวปรางค์ประธานหันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีมณฑปเชื่อมต่อด้วยฉนวนทางเดิน พระปรางค์มีประตูซุ้มทั้ง 3 ด้าน บริเวณโดยรอบล้อมด้วยระเบียงคดก่อด้วยหินทรายและศิลาแลง มีโคปุระหรือประตูทางเข้าทั้งสี่ทิศ ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของปรางค์ประธานมี “ปรางค์น้อย” ก่อด้วยหินทรายสีแดง ภายในประดิษฐานพระพุทธบาทหินทรายแดงขนาดใหญ่ และยังมี “สระเพลง” หรือบารายขนาดใหญ่ทางทิศตะวันออก ซึ่งยังคงใช้ประโยชน์ได้จนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ ห่างออกไปราว 300 เมตร ยังมีร่องรอยของคูน้ำและเนินดินที่เรียกว่า “เนินอรพิม” สันนิษฐานว่าเคยเป็นพลับพลาหรือที่พำนัก
ที่พนมวันพบร่องรอยว่าปราสาทหินแห่งนี้ถูกสร้างไม่เสร็จสมบูรณ์ โดยพบหน้าบันหลายชิ้นที่อยู่ในสภาพที่ยังไม่มีการแกะสลัก โดยปัจจุบันนี้ทางกรมศิลปากรก็ได้เข้ามาดำเนินงานบูรณะตัวปราสาทส่วนที่เสียหายจนแล้วเสร็จสมบูรณ์ ตัวปราสาทมีการใช้หินทรายที่หลากหลาย ทั้งหินทรายสีขาวอมเหลือง สีชมพู และสีชมพูเข้มอมม่วง หินหลาย ๆ ก้อนก็มาจากหมวดทางธรณีวิทยาที่ต่างกัน และกระจัดกระจายไปคนละทิศคนละทางก่อนที่จะถูกขนย้ายมาใช้ในการสร้างปราสาทหลังนี้ ซึ่งยังคงเป็นที่สงสัยอยู่ว่าเพราะเหตุใดถึงสร้างปราสาทหินด้วยหินที่ต่างกันขนาดนี้
เหตุที่ปราสาทพนมวันสร้างไม่เสร็จนี้ยังไม่มีข้อมูลแน่ชัด แต่ถึงอย่างนั้นก็พอจะมีตำนานท้องถิ่นที่อ้างถึงสถานที่แห่งนี้อยู่เหมือนกัน ซึ่งเป็นตำนานที่เชื่อมความสัมพันธ์ของปราสาทหินพิมายกับปราสาทหินพนมวันเอาไว้ ตามตำนานเล่าว่า ครั้งหนึ่งฝ่ายชายและฝ่ายหญิงในชุมชนลุ่มแม่น้ำมูลได้ท้าประลองสร้างปราสาทแข่งกัน โดยฝ่ายชายสร้างปราสาทหินพนมวัน ส่วนฝ่ายหญิงสร้างปราสาทหินพิมาย ซึ่งฝ่ายหญิงใช้อุบายจุดโคมลวงให้ฝ่ายชายเข้าใจว่าแพ้ ฝ่ายชายจึงหยุดสร้างและทิ้งปราสาทค้างไว้ ตำนานนี้แม้จะเป็นเพียงเรื่องเล่า แต่ก็สะท้อนถึงมุมมองทางคติชนวิทยาที่เชื่อมโยงปราสาทสองหลังนี้เอาไว้ด้วยเหมือนกัน อย่างไรก็ดี มันยังคงทิ้งปริศนาถึงเหตุผลที่ปราสาทหินแห่งนี้สร้างไม่เสร็จเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน
#สุดโปรด#ประวัติศาสตร์#โบราณคดี#ปราสาทหิน#นครราชสีมา#ท่องเที่ยว#BBL#BangkokBank#ธนาคารกรุงเทพ
