ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีพิธีสำคัญที่สุดพิธีหนึ่งที่เรียกว่า “สรงพระมุรธาภิเษก” ![]()
![]()
.
เพราะเชื่อกันว่าพระมหากษัตริย์จะทรงได้รับการสถาปนาอย่างสมบูรณ์ ก็ด้วยการรดน้ำศักดิ์สิทธิ์ตามคติพราหมณ์ ซึ่งเปรียบเสมือนการเปลี่ยนสถานภาพจาก “เจ้าฟ้า” สู่ “พระมหากษัตริย์” อย่างแท้จริง ![]()
![]()
.
หนึ่งในเครื่องประกอบพิธีที่น่าทึ่งที่สุดคือ “พระเต้าเบญจคัพย์ใหญ่” (อ่านว่า เบ็น-จะ-คับ) หรือบางแห่งเขียนว่า “เบญจครรภ” ![]()
พระเต้าศักดิ์สิทธิ์นี้ ใช้บรรจุน้ำพระพุทธมนต์และน้ำเทพมนตร์สำหรับถวายแด่พระมหากษัตริย์ ไม่เพียงใช้ในพิธีบรมราชาภิเษกเท่านั้น แต่ยังใช้ในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา และพิธีสำคัญอื่น ๆ อีกด้วย
.
สิ่งที่ทำให้พระเต้าองค์นี้ “พิเศษสุด” คือ ไม่ใช่ใครก็ได้ที่จะใช้ หากพระบรมวงศานุวงศ์องค์ใดจะใช้น้ำจากพระเต้า ก็ต้องได้รับการพระราชทานโดยตรงจากพระมหากษัตริย์ด้วยพระหัตถ์เท่านั้น
.
พระเต้าเบญจคัพย์ใหญ่ถูกจัดอยู่ในหมวด เครื่องพระมุรธาภิเษก บนพระแท่นมณฑลบรมราชาภิเษก และมีหลายองค์ที่สร้างขึ้นในแต่ละยุค เช่น พระเต้าเบญจคัพย์ใหญ่ พระเต้าเบญจคัพย์รอง (ร.4) และพระเต้าเบญจคัพย์ห้าห้อง (ร.4) เป็นต้น
.
จุดน่าสนใจอยู่ที่ชื่อ “เบญจคัพย์” ซึ่งไม่ได้หมายถึงรูปลักษณ์หรือแบ่งออกเป็น 5 ห้องอย่างที่บางคนเข้าใจ แต่แท้จริงแล้ว ในก้นพระเต้ามีแผ่นทองคำลงยันต์กลม ๆ จำนวน 5 แผ่น แช่อยู่ในน้ำต่างหาก
.
รัชกาลที่ 4 จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระเต้าอีกองค์หนึ่งที่มีความหมายตรงกับชื่อมากขึ้น โดยออกแบบให้มี “ดอกนพเก้า”
ตรงกลาง และมีขาห้ายื่นลงไปแทนคติ “ห้ากษัตริย์” ซึ่งสื่อถึงความยิ่งใหญ่และความเป็นสิริมงคล
.
ที่สุดแห่งความงาม พระเต้าเบญจคัพย์ใหญ่ทำจาก โมราสีเหลืองทั้งแท่ง (อัญมณีล้ำค่า) มีหูในตัว ขอบฝาและลำตัวประดับด้วยเฟื่องเพชรและทับทิมระยิบระยับ ดุจดั่งแก้วทิพย์จากสวรรค์
.
ที่น่าทึ่งไปกว่านั้นคือ พระเต้าองค์นี้ไม่ได้สร้างในสยาม แต่จัดซื้อเข้ามา พร้อมเครื่องราชูปโภคอีกหลายชิ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 รัชกาลที่ 5 เคยมีพระราชวินิจฉัยถึงเรื่องนี้ว่า “ ดูก็เป็นอัศจรรย์อยู่ ที่บ้านเมืองเวลานั้นไม่ปรกติเรียบร้อย เหตุใดสิ่งของซึ่งมีราคามากงดงามถึงเพียงนั้นจึงได้เข้ามาขายถึงกรุงเทพฯ”
.
นั่นทำให้พระเต้าเบญจคัพย์ใหญ่ไม่ใช่แค่เครื่องประกอบพระราชพิธี แต่ยังเป็น หลักฐานแห่งการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การค้า และอำนาจบารมีของสยาม ในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์อีกด้วย ![]()
![]()

