“สังคโลก” มองเผิน ๆ อาจเห็นเพียงลวดลายสวยงามบนเครื่องถ้วย แต่ถ้าลองมองให้ลึกลงไป…ลายเหล่านั้นกำลังเล่าเรื่องบางอย่าง
.
ตั้งแต่ดอกไม้ ใบไม้ ปลา ไปจนถึงนกยูง หรือแม้แต่ลายเรขาคณิต ลวดลายบนเครื่องสังคโลกไม่ได้เกิดขึ้น เพื่อความงามเพียงอย่างเดียว แต่ยังสะท้อนทั้ง ความเชื่อ ความเป็นสิริมงคล และการรับอิทธิพลทางวัฒนธรรมจากต่างถิ่น ที่ถูกถ่ายทอดลงบนภาชนะดินเผา
.
ตามข้อมูลของกรมศิลปากร ลวดลายที่ใช้ตกแต่งเครื่องสังคโลกแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ ลวดลายจากธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ พันธุ์พฤกษา และสัตว์ กับ ลวดลายประดิษฐ์ เช่น ลายเรขาคณิตและลายช่องกระจกและที่น่าสนใจคือ ลายแต่ละลายยังมี “ความหมาย” ซ่อนอยู่ด้วย
ลายดอกบัว
สื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ ความบริสุทธิ์ และฤดูร้อน เป็นหนึ่งในลวดลายที่พบได้บนเครื่องสังคโลก
ลายดอกเบญจมาศ
สื่อถึง การหยุดพักผ่อน การมีอายุยืน และฤดูใบไม้ร่วง ทำให้ดอกไม้หนึ่งดอกกลายเป็นตัวแทนของความปรารถนาดีต่อผู้พบเห็น
ลายดอกโบตั๋น
เป็นลายที่เต็มไปด้วยความหมายมงคล ทั้ง ความร่ำรวย เกียรติยศ ความรัก ความงาม และฤดูใบไม้ผลิ
ลายดอกพิกุล และลายปลา
มีความหมายเกี่ยวกับ ความอุดมสมบูรณ์ สะท้อนความปรารถนาที่จะมีชีวิตที่มั่งคั่งและสมบูรณ์
ลายปลาคู่
มากกว่าภาพปลาสองตัวที่ว่ายเคียงกัน เพราะสื่อถึง ความปรองดองและความสุขในชีวิตสมรส จึงเป็นลวดลายที่มีความหมายเกี่ยวกับความสัมพันธ์และการอยู่ร่วมกันอย่างกลมเกลียว
ลายนกยูง
สื่อถึง ความงามและการมีเกียรติยศ ความสง่างามของนกยูงจึงถูกถ่ายทอดลงบนเครื่องถ้วยในฐานะลายมงคลอีกชนิดหนึ่ง
.
แต่สังคโลกไม่ได้เล่าแค่เรื่องความเชื่อ ถ้ามองไปที่ลายพันธุ์พฤกษา หรือลายก้านขด จะพบร่องรอยของการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม เพราะกรมศิลปากรระบุว่าลายพันธุ์ไม้ก้านขดที่ปรากฏบนสังคโลกพบในภาชนะดินเผาของจีนด้วย ขณะที่ ลายตาราง หรือลายร่างแห หรือลายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ก็มีข้อสันนิษฐานว่าอาจสืบทอดมาจาก ลายประแจจีน เช่นกัน
นั่นหมายความว่า เมื่อเรามองสังคโลกหนึ่งใบ เราอาจไม่ได้กำลังมองเพียงงานเครื่องปั้นดินเผาจากอดีต แต่กำลังมองเห็น ร่องรอยการเดินทางของผู้คน ศิลปะ และความคิดจากต่างวัฒนธรรม ที่ถูกนำมาปรับใช้และสร้างความหมายใหม่บนผืนดินแดนสุโขทัย
.
นี่อาจเป็นเหตุผลว่า ทำไมสังคโลกที่ผ่านกาลเวลามานับร้อยปี เมื่อเราได้หยิบขึ้นมามองในวันนี้ ก็ยังสามารถ “เล่าเรื่อง” ให้เราได้เสมอ
เรียบเรียงโดย เพจสุดโปรด by Bangkok Bank
