ใครจะเชื่อว่า “ปีกแมลง” ที่หลายคนมองข้าม จะกลายเป็นงานหัตถศิลป์ชั้นสูงที่สร้างชื่อให้ประเทศไทย และอยู่เบื้องหลังผลงานอันวิจิตรงดงามมากมาย ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากสายพระเนตรอันยาวไกลของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงมองเห็นคุณค่าในสิ่งเล็ก ๆ ที่ธรรมชาติสร้างสรรค์ไว้ และทรงเปลี่ยนสิ่งธรรมดาให้กลายเป็นมรดกศิลป์ของแผ่นดิน
.
ปีกแมลงทับมีเสน่ห์เฉพาะตัว ด้วยสีเขียวมรกตเหลือบประกายราวอัญมณี เมื่อกระทบแสงจะเปล่งประกายงดงามจนแทบไม่น่าเชื่อว่าเป็นผลงานจากธรรมชาติ และนี่เองคือความงามที่พระองค์ทรงทอดพระเนตรเห็น ก่อนที่คนไทยส่วนใหญ่จะรู้จักเสียอีก
.
เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อปี พ.ศ. 2498 ระหว่างการเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในภาคอีสาน ชาวบ้านมักนำปีกแมลงทับที่แห้งแล้วมาทูลเกล้าฯ ถวาย พระองค์ทรงรับไว้ด้วยความสนพระราชหฤทัย แม้ในเวลานั้นยังไม่ทรงทราบว่าจะนำไปใช้ประโยชน์อย่างไร
.
หลายปีต่อมา ขณะทอดพระเนตรเครื่องแต่งกายโบราณภายใน พระที่นั่งวิมานเมฆ พระองค์ทรงพบ “ผ้าทรงสะพัก” ของ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ซึ่งประดับด้วยปีกแมลงทับ แม้ผ้าไหมจะเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลา แต่ปีกแมลงทับกลับยังคงสีสันและความแวววาวไว้อย่างน่าอัศจรรย์ พระองค์จึงทรงเล็งเห็นถึงคุณสมบัติอันโดดเด่นของวัสดุธรรมชาติชนิดนี้ และโปรดเกล้าฯ ให้ทดลองพัฒนาจนเกิด แผนกประดับปีกแมลงทับ ในโครงการศิลปาชีพ ถือเป็นจุดเริ่มต้นของงานหัตถศิลป์แขนงใหม่ของไทย
.
หลายคนอาจสงสัยว่า งานหัตถศิลป์จากปีกแมลงทับ ต้องแลกมาด้วยการทำลายชีวิตของแมลงหรือไม่ คำตอบคือ ไม่ใช่ปีกที่นำมาใช้ล้วนเป็นปีกของแมลงทับที่ สิ้นอายุขัยและสลัดปีกเองตามธรรมชาติ เท่านั้น เพราะหากนำแมลงมาทำลายเพื่อเอาปีก ปีกจะอ่อนนิ่มและย่อยสลาย ไม่สามารถนำมาใช้ประดับงานศิลป์ได้
.
องค์ความรู้นี้สะท้อนให้เห็นถึงพระราชดำริอันลึกซึ้งของสมเด็จพระพันปีหลวง ที่ทรงให้ความสำคัญกับธรรมชาติควบคู่กับการสร้างงานศิลป์ พระองค์ยังทรงห่วงใยการลดจำนวนของแมลงทับ จึงมีพระราชดำริสนับสนุนการศึกษาวิจัยร่วมกับ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จนนำไปสู่โครงการอนุรักษ์และเพาะพันธุ์แมลงทับ เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน
.
ปัจจุบัน งานประดับปีกแมลงทับไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเครื่องทรงหรือเครื่องแต่งกาย หากยังถูกต่อยอดสู่ผลงานหัตถศิลป์ร่วมสมัยหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องประดับ เข็มกลัด กำไล กระเป๋าย่านลิเภา งานตกแต่ง และงานศิลป์ชั้นสูงอย่าง พระที่นั่งพุดตานถมทอง ซึ่งบริเวณราวพนักประดับด้วยงานถมทองและซับปีกแมลงทับ จนเกิดประกายงดงามราวอัญมณี
เรียบเรียงโดย เพจสุดโปรด by Bangkok Bank
